Stoerboek

De belofte van een verfilming is voor mij vaak de aanleiding om een boek te lezen. Het was waarom ik De Hongerspelen kocht, waarom ik The Night Circus downloadde en waarom ik De Bijzondere Kinderen Van Mevrouw Peregrine las. Voor de derde keer op een rij leverde dat een bijzonder prettige leeservaring op.

Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children is het romandebuut van Ransom Riggs, een jonge filmmaker die een doos met oude foto’s vond waarop bijzondere kinderen bijzondere dingen deden. Ze leken te zweven, tweelingclowns te zijn of droegen een gezicht op hun achterhoofd. Riggs – die net een handboek over Sherlock Holmes had geschreven – wilde er een fotoboek van maken, maar zijn uitgever suggereerde een roman. Het boek staat inmiddels al maanden in de bestseller top tien, is een internationale hit en wordt verfilmd door Tim Burton.

Het verhaal gaat over een ogenschijnlijk normale jongen die naar een eiland verdwijnt, waar kinderen met bijzondere gaven schuilen voor de vijand. Uiteraard blijkt onze hoofdpersoon ook speciale gaven te hebben en uiteraard zijn er ook anderen op zoek naar het eiland, wezens met kwade bedoelingen. In essentie is het de X-Men in de verleden tijd.

Wat het boek zo bijzonder maakt, is de dromerige vertelstijl. Riggs heeft een mooie, eigen manier van schrijven en neemt de tijd om zijn hoofdpersoon uit de doeken te doen en het verhaal te vertellen met precies genoeg vaart en precies genoeg details. En de details maken het verhaal origineel en meeslepend. De karakters zijn uniek en geloofwaardig en het achtergrondverhaal suggereert een grotere wereld die nog vele boeken kan opleveren (deel twee is in de maak). Ieder hoofdstuk begint met één van de gevonden foto’s en als je weet dat deze precies zo gevonden zijn, vraag je je regelmatig af of de kinderen soms echt hebben bestaan.

Ik kan het iedere liefhebber van sfeervolle fantasy en dromerige (jeugd)boeken aanraden. Nu maar hopen dat Tim Burton er niet net zo’n zooitje van maakt als van Dark Shadows.

Gisteren overleed op 83-jarige leeftijd de schrijver/illustrator Maurice Sendak. Met vele miljoenen anderen groeide ik op met het ‘subversieve’ ‘Max en de Maximonsters’ alias ‘Where the Wild Things Are’. Subversief, omdat – volgens sommige mensen althans – de kattenkwaad uithalende Max aan het eind voor zijn streken beloond wordt in plaats van gestraft.

Als kind was ik vooral geïnteresseerd in de monsters en de mogelijkheid om te ontsnappen aan de dagelijkse werkelijkheid. Sendak is één van de schrijvers die mij sterk beïnvloed heeft als auteur en daar ben ik vast niet de enige in.

Onlangs interviewde Steven Colbert Maurice Sendak voor de Colbert Report. Het is een hilarisch interview en maakt meteen duidelijk dat ´Where the Wild Things Are´ alleen maar ontsproten kon zijn aan een brein als dat van Sendak. Het duurt ruim zeven minuten en is elke seconde van je tijd waard:

Klik hier voor het interview (opent in nieuw scherm).

Klik hier voor het tweede gedeelte van het interview (met dan aan Jan Paul Schutten)

Maurice Sendak, Rest in Peace, op welk eiland je je ook bevindt.

Na het enorme succes van The Avengers moest ik ineens denken aan de laatste column die schreef voor het inmiddels ter ziele gegane filmblad Skrien. Aangezien de column nooit online heeft gestaan, is hij hier in de herhaling:

In het boek der boeken staat geschreven: “Blessed are the meek: for they shall inherit the earth” wat zoveel betekent als “Zalig zijn de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde erven.” Maar het zijn niet de meek, maar de geeks die de aarde hebben geërfd.

Oorspronkelijk was geek een geuzennaam voor de sociale nerd, de technologiefreak die wist in welk jaar Star Wars uitkwam (1977), in welke comic superheld Thor voor het eerst voorkwam (Journey into Mystery #83) of wat de Klingon hier mee bedoelen: “maH ‘oH HoS” (geen idee).

Maar the geeks zijn de nieuwe mainstream geworden.

Als klein jongetje nam mijn vader mij mee naar Spider-Man: The Dragon’s Challenge. Ik was elf en hoewel de film van bedroevende kwaliteit was, vond ik hem geweldig. Op tv keek ik Batman en The Incredible Hulk, in de bioscoop vloog ik mee met Superman en met … niemand. Want met de laatste Supermanfilms leek het superheldengenre uit te sterven. Disney probeerde het nog met CondorMan en Marvel met The Punisher, maar superheldenfilms leken een vroege dood gestorven. De fans gingen terug naar de bron: de comics.

Inmiddels is het tij gekeerd. Op televisie hebben we Heroes achter de rug, The Cape en Ordinary Family zijn begonnen en er staan nog drie superheldenseries te trappelen om gelanceerd te worden. In de bioscoop hadden we een nieuwe Superman, het debuut van Daredevil, Electra, Catwoman, zes (!) Batmanfilms, de X-men trilogie en spin-off Wolverine. Watchmen is eindelijk verfilmd, net als (John) Constantine. The Fantastic Four, Iron Man en de Hulk staan op twee afleveringen en Spider-Man op drie. Batman, Ghostrider, Wolverine en Kick-Ass krijgen een vervolg, Spider-Man, Superman The X-men en The Fantastic Four een reboot en Green Lantern, Thor, Captain America en The Avengers mogen het voor het eerst proberen (als we de nooit uitgebrachte Roger Corman versie van Steve Rogers niet meetellen). En Seth Rogan speelt The Green Hornet.

Deels is de populariteit van superheldenfilms te verklaren door het hoge niveau van de hedendaagse special effects. Anderen wijten het aan de crisis en het verlangen naar übermenschen die ons komen redden van de naderende (2012?) ondergang. Maar het antwoord is veel simpeler:

De geeks hebben de wereld overgenomen. Kijk maar eens om je heen: Steve Jobs (Apple), Facebooks Mark Zuckerberg (over wie de beste film van 2010 werd gemaakt), Eric ‘Google’ Schmidt, John ‘Pixar’ Lassiter, Steve Ballmer en Bill Gates van Microsoft.

Wij zijn nu de baas. Wen er maar aan.

Doodmoe word ik er soms van, al die inspirerende quotes en dito filmpjes die de hele dag op Twitter en Facebook rondgaan. Vooral als ze afkomstig zijn van mensen die zichzelf heel inspirerend vinden, maar die eigenlijk niets te melden hebben. Meestal negeer ik ze, maar soms, heel soms, komt de juiste tekst op het juiste moment langs en maakt het net dat kleine beetje verschil. En laatst was dat dit filmpje van schrijver Ira Glass, dat ik zag op een moment dat ik het even heel erg moeilijk had met mijn vak en mijn boek.

Wat Glass zegt is zo herkenbaar: als creatieveling heb je een bepaalde smaak. En als beginner (en in mijn geval ook als gevorderde) ben je zelden zo goed als je grote voorbeeld.

Ik ben dit jaar tien jaar schrijver en ik begin een beetje door te krijgen hoe het werkt, dat schrijven. Maar mijn beste boek komt niet in de buurt van het beste boek van mijn favoriete schrijver! Als ik King lees of Mitchell, of Card, of Auster, of Möring, of Gaiman, dan heb ik soms de neiging om er maar mee op te houden, ondanks de aantoonbare progressie die ik als schrijver doormaak.

Het is goed om te horen dat ik niet de enige ben die hiermee worstelt. En ik wed dat je voor ‘schrijver’ net zo makkelijk ‘illustrator’, ‘tennisser’, ‘leerkracht’ of wat voor beroep dan ook kan invullen. Iedereen heeft wel een voorbeeld waaraan hij of zij zich spiegelt. En iedereen voelt zich in zijn of haar beroep wel eens tekort schieten omdat onze grote voorbeelden zoveel beter zijn.

Daarom is het verhaal van Ira Glass een hart onder de riem. Als radio- en televisiemaker (presentator én producent) is Glass niet de eerste de beste en zijn er velen die tegen hem opkijken. Maar ook hij loopt hier tegenaan. En ook hij gaat door en doet zijn best om zo goed mogelijk zichzelf te zijn. Dat geldt voor hem, dat geldt voor mij én dat geldt voor jou! Wie weet, misschien spiegelt zich ooit wel iemand aan jou! Wie weer denkt er ooit iemand: als ik nou ooit eens zo goed word als hem of haar!

Ik ga gewoon door met schrijven en geniet van zij die beter zijn dan ik. Net als Ira Glass. En als ik het even niet zie zitten, dan denk ik gewoon: wedden dat Neil Gaiman ook tegen iemand opkijkt en denkt: ik wou dat ik dat kon.

En jij? Hoe ga jij hiermee om in jouw vak?

(Overigens: voor wie nu denkt dat dit blog een vrijbrief is om door te gaan met herposten van andermans quotes, filmpjes, ideeën en inzichten, zonder enige persoonlijke context of inbreng, die heeft het wat mij betreft nog steeds niet begrepen.)

Maar dat terzijde.

‘Het is goed, net zo goed als deel 1,’ mailde mijn redacteur, ‘maar het is niet beter. En deel 2 moet beter zijn.’

Vijf maanden lang had ik aan Superhelden2.nl gewerkt, mijn ziel en zaligheid er in gestort, zoals dat heet. En nu was het goed, maar niet goed genoeg? Help!

Ik nam even pauze. Drie weken lang liet ik het manuscript links liggen en deed ik niets anders dan andermans boeken lezen, films kijken, wandelen en slapen. Ik bracht veel tijd met mijn gezin door. Ondertussen zeurde en knarste het verhaal in mijn achterhoofd en begon ik door te krijgen wat mijn redacteur bedoelde en wat er precies miste aan het verhaal.

Afgelopen vrijdag vertrok ik voor een schrijfvijfdaagse naar Milonga in Frankrijk. Samen met een tiental collega’s doen we hier niets anders dan schrijven, praten over schrijven en (ontzettend lekker!) eten. Ik las voor het eerst het gedetailleerde commentaar van de redacteur en begon met herschrijven. En zowaar: het boek werd spannender! Strakker! Beter!

Het mooie van Milonga is dat je elkaar kunt helpen. Twee van mijn collega’s hielpen mij een plotprobleem oplossen waar ik al vijf maanden niet uitkwam. En ik hielp anderen weer verder met hun verhaal. Ondertussen zag ik mijn eigen manuscript groeien in kwaliteit. Ik snapte niet hoe ik ooit tevreden had kunnen zijn met de vorige versie.

Vannacht kon ik niet slapen. Dat heb ik vaker als ik midden in een boek zit. En ineens wist ik wat er miste, het geheime ingrediënt, het hoofdstuk waardoor het hele boek op zijn kop zou komen te staan, het deel waarvan de lezers straks niet kunnen slapen omdat ze moeten weten hoe het afloopt.

Vandaag is dag vier van Milonga. Vandaag is de dag dat deel twee beter wordt dan deel 1.

Superhelden2.nl verschijnt in september 2012. Wil je ook schrijven in Milonga? Klik hier voor meer informatie.

Via twitter kreeg ik de vraag: ‘@MarcelvanDriel Hoe houd je vertrouwen in je (verhaal)idee? Na eerste enthousiasme, in de struggle v schrijven erin blijven geloven?’

Een goede en hele relevante vraag – vooral als je een boek schrijft waar je een half jaar of meer aan werkt – maar niet eentje die heel simpel te beantwoorden is. Ik heb er even over nagedacht en kwam op de volgende punten. (Voor alle duidelijkheid, dit is hoe ik het doe, het zijn geen universele waarheden, voor zover die al bestaan). Ik vermoed dat veel van deze punten ook voor andere dingen te gebruiken zijn dan verhalen:

1. Zorg dat je een extern doel hebt, een deadline waar iemand anders op zit te wachten dan jij. Dat kan een wedstrijd zijn of een uitgever of een (bevriende) redacteur of proeflezer die een periode vrijhoudt om jouw verhaal of boek te lezen. Als je dan een dag (of meer) geen zin hebt – wat altijd gebeurd – dan heb je een stok achter de deur om door te gaan.

2. Ik begin pas aan een boek als ik er al lange tijd in mijn hoofd mee bezig ben. Als een verhaal zes maanden na het oorspronkelijke idee nog steeds in mijn hoofd rondspookt, dan zegt dat al iets over de duurzaamheid van het idee. Sommige boeken die ik schreef, zijn al jaren oud. Veel andere ideeën vind ik na drie weken al niet meer interessant.

3. Zorg dat je in grote lijnen weet waar het verhaal over gaat en naartoe gaat. Zeker bij dikke boeken waar je langer dan een paar weken mee bezig bent, is het handig als je een idee hebt welke reis je hoofdpersonen gaan maken. Zodat zij (en jij) weten waar je je naar uit kan kijken. Plan het als een wereldreis; je weet welke landen en steden je aan gaat doen, maar niet wat je er tegen gaat komen en wie.

4. Bedenk ‘s morgens ( bijvoorbeeld onder de douche) waar je hoofdstuk van vandaag over gaat. Denk niet in to do’s, (vandaag moet ik dit stuk schrijven) maar beleef de scene in je hoofd als een film, zodat je iedere dag niet kunt wachten om aan de slag te kunnen.

5. Schrijf een vast aantal woorden (1.000 tot 1.500) en schrijf iedere dag. Ga niet wachten op inspiratie maar houd je aan je schema.

6. In het verlengde van punt 3: hoe gemotiveerder je hoofdpersoon is om zijn of haar queeste te vervullen, hoe benieuwder de lezer is om te weten hoe het verder gaat. En als schrijver ben je ook lezer, ook jij wilt weten hoe het verhaal afloopt en of de reis lijkt op je oorspronkelijke idee.

7. Ben je even helemaal klaar met je boek (maar is het nog niet af?) Spreek af met je beste vriend of vriendin en vertel hem/haar het verhaal in detail van begin tot het eind. Merk waar je zelf afhaakt of welk stuk je niet gelooft. Laat hem/haar pas reageren aan het eind.

8. Is je boek af? Leg het minimaal zes weken weg en begin meteen aan een nieuw verhaal. Lees na zes tot acht weken je vorige verhaal terug en bepaal wat er niet en wat er wel werkt. Ga dan herschrijven met je nieuwe plan in je hoofd. (Deze tip is van Stephen King).

9. Zijn er personages (meestal bijfiguren) die je niet gelooft, of die plat of cliché-matig zijn? Schrijf een biografie of kort verhaal over het personage en probeer te ontdekken wat hem/haar drijft. Probeer te ontdekken waarom hij/zij je verhaal blokkeert.

10. Is er een deel van je verhaal dat maar frustraties op blijft roepen? Dan kan het zijn dat je plot niet klopt, of je personage iets doet wat niet logisch is. Gebruik dan punt 7. Maar het kan ook zijn dat je iets wilt schrijven wat je zelf moeilijk vindt, waar je tegenop ziet. Zet dan de eierwekker op tien of vijftien minuten en schrijf zonder een seconde pauze door en kijk wat er gebeurt.

Wie heeft er nog aanvullingen?

In mei gaan striptekenaar Eelco Koper en ik van start met RE: OZ, een online comic op re-oz.com. Het verhaal gaat over de Nederlandse journaliste Doreth die in het wereld van de Wizard of Oz terechtkomt. Het land is echter veranderd in een totalitaire politiestaat waar een nieuwe – onbekende – tovenaar de scepter zwaait. Tegen haar wil wordt Doreth gedwongen partij te kiezen. Maar wie is er goed en wie is er fout?

Cover voor de proloog van Re: Oz

Ik loop al jaren met het idee voor de Oz-comic rond. Ik had zelfs al een goeie enthousiaste striptekenaar gevonden. Maar al snel bleek twee pagina’s per week niet te combineren met haar dagelijkse werkzaamheden voor Donald Duck. En ik wilde alleen met een professionele tekenaar aan het meer dan 100 pagina’s tellende project beginnen. Ik legde het verhaal in een virtuele la en focuste mij weer op mijn jeugdboeken.

Vorig jaar begon ik Eelco Koper te volgen op Twitter en Facebook. Hij is een geweldige illustrator die wekelijks zijn comic Powerbeast schrijft, tekent en online zet. En hoewel ik niet de doelgroep ben voor zijn anarchistische strip, zag ik wel hoe goed hij was. We namen contact met elkaar op en besloten samen te werken. Ik haalde mijn verhaal over het nieuwe Oz weer uit de la en het resultaat van onze collaboratie gaat in mei in première.

Op vakantie in Oz

4 mei staat de proloog van de strip online op www.re-oz.com. Tegelijkertijd verschijnen dezelfde tien pagina’s in zwart-wit in het Hans Ubbink VakantieDoeboek, waar je ze zelf mag inkleuren. Vanaf 11 mei zetten we iedere vrijdag twee nieuwe pagina’s online. Het uiteindelijke verhaal wordt volgend jaar uitgegeven als graphic novel.

Dit is echt een droom die werkelijkheid wordt. Hoewel ik nog steeds enorm geniet mijn vak, is het schrijven van boeken inmiddels wel echt werk geworden, met deadlines en verwachtingen. Een strip schrijven is nieuw! Fris! Anders! De samenwerking met Eelco is ook heel bijzonder, ik heb echt het idee dat wij op elkaars schouders staan en het beste in elkaar naar boven halen. Ik kan niet wachten om jullie kennis te laten maken met onze versie van Oz. Tot die tijd moeten jullie het doen met deze preview en de promopagina.

Een comic wordt door een heel team gemaakt en dat is bij RE: OZ niet anders. De geweldige Iris Compiet verzorgde de inkleuring van bovenstaande cover Remco Ketting zal samen met Eelco (Koper) voor de inkleuring van de comic zorg dragen en uiteindelijk zal Bart van Schaik (al bijna 15 jaar Eelco’s partner in Powerbeast crime) het geheel compleet maken met de lettering.

Gisteren trouwde één van mijn beste vrienden met de liefde van zijn leven. Altijd weer een bijzonder moment om daarbij te mogen zijn. We vormen nu een select clubje van getrouwden die ook bij elkaars huwelijksvoltrekking aanwezig was. Het gebeurde allemaal in een schattig, wit kerkje waar de dominee zijn best deed de inzegening ook toegankelijk te maken voor de ongelovigen. Dat lukte wonderwel. Ik had dat niet eerder meegemaakt: respect vanuit de kerk voor zij-die-niet-geloven. Mooi.

De dominee sprak over de dagelijkse beslommeringen die zoveel tijd en ruimte in beslag nemen, dat er geen tijd en ruimte meer overblijft voor de dingen die er werkelijk toe doen. De dingen waarvoor je leeft, de dingen waarvoor je op aarde bent. Dat is geen nieuwe observatie, maar wel eentje die mij raakte. Want de dagelijkse beslommeringen zijn hier ook alomvattend aan het worden.

De afgelopen twee weken had ik vrij. Dat was niet helemaal gepland. Na het halen van een drietal deadlines, merkte ik ineens hoe moe ik was. En hoe weinig ik genoot van mijn werk en mijn gezin. En ik heb notabene nog wel het leukste beroep van de wereld. En het leukste gezin. Om het nog niet eens te hebben over de leukste echtgenote.

Ik heb twee weken lang films gekeken, boeken gelezen (ja, dat lukte weer!), strips en tijdschriften tot mij genomen, speeltuinen bezocht, gekookt en voorgelezen, gepraat en geknuffeld. Ik heb niet gewerkt, gemaild, geblogt, getwitterd of gefacebookt en dat beviel mij uitstekend. Ineens was er weer ruimte voor de dingen die echt belangrijk waren in mijn leven.

Schrijven is ook heel belangrijk voor mij, een levensvoorwaarde durf ik wel te stellen. Maar de afgelopen twee jaar was het hollen of stilstaan, (met de nadruk op hollen.) Dat is niet erg, de enorme focus en gedrevenheid van de afgelopen tijd heeft mij op een hoger niveau gebracht, zowel artistiek als commercieel. Maar het is een illusie om te denken dat ik dat tot in de eeuwigheid volhoud. Als ik dat al wil.

Hollen of stilstaan is ook niet heel erg moeilijk. Je doet alles of je doet niks. Het is gewoon een aan-en-uit knop. Sommige dingen wel doen en andere niet, is veel moeilijker. Een balans vinden tussen werk en privé ook. Ik weet dat ik daar niet de enige in ben, maar ik weet ook dat er geen standaard oplossing voor is. Wat is wijsheid? Minder uren per dag werken? Minder dagen per week? Minder weken per jaar? Gaat het überhaupt over minder en niet over meer? Meer vrije tijd? Meer gezin? Meer geld?

Ik weet het niet. Wat ik wel weet, is dat ik de komende tijd op een andere manier naar mijn dagelijkse beslommeringen ga kijken. Meer afwegingen ga maken waar ik ja of nee tegen zeg. Of wat ik doe – of het nou privé is of werk – aansluit bij de dingen die er werkelijk toe doen. En waarom ze er werkelijk toe doen.

Er gaan dingen veranderen.

Er schijnen twee soorten schrijvers te zijn: schrijvers die andermans werk verslinden en schrijvers die enkel en alleen met hun eigen werk bezig zijn. Stephen King hoort in de eerste categorie thuis, Harry Mulisch zat in de in de tweede.

Ik ben altijd een verwoed lezer geweest. Als kind las ik gemiddeld één boek per dag – met dank aan de bibliotheek Zutphen die de nieuwe boeken achterhield totdat ik geweest was. Ook als volwassene bleef ik lezen, al zorgde gezin en werk ervoor dat frequente naar twee – drie boeken per maand ging.

Ook toen ik schrijver werd, bleef ik lezen. Van goede boeken leerde ik hoe het moest, van minder goede boeken hoe ik het niet wilde doen. Maar het belangrijkste bleef: lezen is leuk! De boeken van Stephen King, Paul Auster, China Mièville, Orson Scott Card, Haruki Murakami, Lee Child, Suzanne Collins, Marcel Möring en Harry Mulisch brachten mij naar andere werelden, leerde mij nieuwe gebruiken en vermaakte mij tot in de kleine uurtjes.

Vorig jaar ging het echter mis, tijdens het schrijven van Superhelden.nl. Ik was zo verzonken in mijn eigen boek, dat ik geen proza meer kon lezen. Comics, tijdschriften, non-fictie en biografieën waren geen probleem, maar romans? Vergeet het maar. Pas toen het boek naar de drukker was, kon ik weer een boek uit de kast pakken.

Nu – terwijl ik dagelijks aan deel twee aan het schrijven ben – zit ik weer in de tweede categorie, die van schrijvers die niet lezen. Ik weet inmiddels dat het weer over gaat, maar toch vind ik het doodzonde. Al die ongelezen boeken in de kast en op de iPad die vruchteloos zitten te wachten op een lezer.

UPDATE: We staan op de eerste plaats in de categorie games/kids/betaald!

Gisteren werden er een aantal apps voor kleine kinderen besproken in het NRC. En tot onze grote vreugde stond Bino daarbij! heb je een iPad en 0,79 over? Dan kan ik je de app zeer aanraden. Download hem hier. De app is gemaakt door Zinder uit Utrecht.

Bino app in het NRC