De teloorgang van Polare en het spook van de ontlezing

(Ontwerp: Villa Grafica)

(Ontwerp: Villa Grafica)

Ontlezing
‘Er wordt steeds minder gelezen
,’ zei Susan Smit gisteravond bij Pauw en Witteman. ‘Dat is een feit.’

Er worden in Nederland steeds minder boeken verkocht. Dát is een feit. Maar worden ze ook minder gelezen?

Ik betwijfel het.

DVDmarkt
In 2013 daalde de omzet op de dvd-markt met meer dan 20%. ‘Er wordt in Nederland steeds minder film en televisieseries gekeken!´ Riep helemaal niemand. Uiteraard niet! Je hoeft de gesprekken maar te volgen op Twitter, Facebook of bij de koffiemachine. Iedereen heeft een mening over de laatste acht afleveringen van Breaking Bad, ondanks dat de VPRO ze pas vanaf maart 2014 uitzendt, de dvdbox nog niet verschenen is en ze nog niet op Netflix staan. Als je iets wilt zien, dan kan dat, betaald of niet. Zou dat met lezen echt anders zijn?

Ik geloof er niets van.

Kobo_ereader_touch_black_frontEngelse boeken
Vroeger kocht ik mijn Engelse boeken bij Amazon.com. Mijn geld kwam niet in Nederland terecht. Een paar jaar later schafte ik ze aan bij The American Book Centre, bestelde ze bij Broese Kemink of via Bol.com. Dat is Nederlandse omzet. Inmiddels heb ik een Kindle en gaat mijn geld weer naar de USA. Sinds ik een e-reader heb, lees ik alleen maar meer, maar het geld dat ik uitgeef is niet zichtbaar in de Nederlandse boekenomzet.

Ben ik de enige? Vast niet.

Wel koop ik substantieel minder boeken om cadeau te geven. Hoe komt dat? Omdat ik steeds vaker te horen krijg: ‘die titel heb ik al op mijn iPad staan.’ ‘Heb je daar ook voor betaald?’ vraag ik dan voorzichtig.

Nee.

Polare
Vanaf vandaag zijn alle Polarewinkels gesloten. Volgens de directeur is dat tijdelijk. ‘De Polare-winkels blijven zo kort mogelijk dicht’, zei de directeur Jan van de Wouw bij Pauw & Witteman. ‘Ik hóóp dat ik ze morgen weer kan openen. Ze zijn gesloten om te voorkomen dat er beslag wordt gelegd.

Polare BolDe ‘schuld’ lag bij het Centraal Boekhuis en de uitgevers, zei hij impliciet, die geen drie miljoen wilden investeren in een prachtig winkelconcept. Op Twitter werd de man afgemaakt. ‘Manager van #polare lijkt net zo liefdeloos over boeken te praten als zijn winkels,’ zei Sywert van Lienden. ‘Die directeur heeft wel een slecht verhaal, leiderschap en visie ontbreekt,’ aldus JanHenk Bouman. ‘Gasten bij #penw reageren alsof we nog in voor internet tijdperk leven en niemand online kopen of illegaal e-books lezen,’ vulde Irene Vonkeman terecht aan.

Wie ontlezing met harde cijfers kan staven, is een held. Erover beginnen omdat ’n paar boekwinkels sluiten, vind ik een zwaktebod,’ twitterde mr. John Lapré. Toch kwamen alle clichés weer langs: het lag aan de iPad, aan de kinderen die hun aandacht over steeds meer media moeten verdelen.

Ontlezing
Maar lezen kinderen écht minder? Uit een onderzoek in 2006 bleek het tegendeel. Toen was er ook al internet, toen waren er ook al games. Ook toen waren er kinderen die lazen en kinderen die nooit een boek aanraakten. Zijn al die lezers ineens minder gaan lezen?

Ik geloof er niets van. En deze cijfers laten een heel ander verhaal zien:

leesplezier

Monitor/meting 2012-2013 ‘Lezen meten – een basis voor beleid’

Waarom vind ik het zo belangrijk om het spook van de ontlezing te benoemen? Omdat er tegen spoken niet te vechten valt! Zodra het woordje ‘ontlezing’ valt gooit de halve branche haar handen fatalistisch in de lucht. ‘Er wordt nou eenmaal minder gelezen, dat is een feit.’

De daling in verkoop is mijns inziens een verschuiving. Zoals Leander Tijdhof twitterde: ‘Ik begrijp commotie over voortbestaan van het boek niet helemaal. Iedereen weet toch dat mediagebruik al jaren verandert?’

foto(10)Precies. Er wordt nog volop gelezen, boeken bereiken de klanten wel degelijk. Er wordt alleen niet altijd voor betaald.’ Omdat ze ‘illegaal’ zijn gedownload. Of omdat ze tweedehands worden aangeschaft. En áls er voor betaald wordt, dan niet altijd in de boekwinkel en niet altijd in Nederland. Dáár ligt de uitdaging: zorgen dat de klanten onze boeken weer willen (en kunnen!) kopen. Bij ons, de uitgevers, schrijvers en (online) boekhandel.

Het gaat niet over ontlezing, maar over slecht geleide boekwinkels,’ twitterde Anneke Dirkx. Het had de kop van dit blog kunnen zijn.

Daan van der Valk, boekverkoper van het jaar 2012 en werkzaam bij H. de Vries Boeken in Haarlem, zegt er dit over: ‘Boeken verkopen is een vak, dat doe je met passie en kennis van zaken. Je luistert naar de markt en je klanten. Je bent niet bang voor nieuwe ontwikkelingen, je durft keuzes te maken. Het gaat meer dan om alleen maar geld, boekwinkels die vanuit een hoofdkantoor volgepropt worden en centraal gestuurd worden is niet meer van deze tijd! Een goed voorbeeld zag ik afgelopen jaar in de VS, de grote centrale ketens zijn omgevallen. In het afgelopen jaar zijn 400 nieuwe onafhankelijke zelfstandige boekhandels succesvol gestart waar ik echt goede voorbeelden van heb gezien: kleinschaliger, persoonlijker. Leve de zelfstandige onafhankelijke boekhandel!

Amen.

Reacties

  1. Hans van der Mey zegt:

    Vergeet ook niet de opkomende kracht van auteurs die hun boek zelf uitgeven. Ze schrijven niet alleen hun boek, ook de capaciteit om hun boek te verkopen wordt steeds groter. Veel vindt plaats via internet (bijna 80% wordt via internet verkocht), een kanaal dat de traditionele boekhandels volkomen hebben genegeerd. Daarnaast bouwen ze online communities, zijn ze continu actief op social networks en lanceren ze bv. een webshop naast hun boek. Je moet ondernemend en vernieuwend zijn als auteur, maar ook als boekhandel, Dat laatst lijkt lastig te zijn. Het aantal verkochte A-boeken daalt gestaag, de verkoop van boeken die zelf worden uitgegeven groet stevig. Zelf uitgeefplatform Pumbo.nl kwam deze week met een interessante infographic over zelf uitgeven in Nederland. Over verkochte aantallen, gemiddelde oplages en een provinciaal overzicht m.b.t. het aantal aspirant schrijvers in Nederland (zo’n 70.000!). De infographic vind je hier: http://www.pumbo.nl/eigen-boek-uitgeven/info-2013

  2. Een jaar of twee geleden startte ik eens een gesprek met een boekverkoper in een gerenommeerde (kleine) boekhandel over hoe handig ik het zou vinden als ik *in* hun boekhandel gewoon een digitale versie van een bepaald boek zou kunnen kopen. “Weet ik veel, gewoon aan een digitale boekendownload-paal” Of de digitale versie van een boek cadeau kon geven aan mijn ega die de helft van zijn boeken niet op papier leest (want die werktas zit tijdens het forenzen al zo vol) . Hij keek me aan alsof hij water zag branden en vond het idee helemaal niets. “Wij zijn een boekhandel, wij verkopen boeken”. Erm, ja precies: deed je dat maar. Ik vind het ongelofelijk dat je anno 2014 (ok, dit was 2012) nog steeds net doet alsof papieren boeken de heilige graal zijn en digitale boeken gewoon niet bestaan.

    • Het idee van e-boeken verkopen in een boekwinkel had ik jaren terug ook al. Het idee slaat blijkbaar nergens aan, hoewel het zo verschrikkelijk logisch is. Een downloadpaal, een bon met een QR-code, een flash-stick met het boek, noem maar op, en liefst nog met de mogelijkheid van een mooie cadeauverpakking.

    • Debbie Gerits zegt:

      +1 – Wat een goed idee zeg, moet je wat mee doen! Dat je gewoon een downloadcode van een boek aanschaft, leuk verpakt. Top!

    • “Wij zijn een boekhandel, wij verkopen boeken”

      Kijk: de dinosaurus die t.z.t. uitsterft omdat ie niet mee-evolueert met de evolutie in zijn omgeving (Darwin: degene die zich het beste aanpast, overleeft). In de jaren tachtig kreeg ik al te horen van een docent bij NIMA-A (marketing): denk klantgericht i.p.v. productgericht. Het voorbeeld dat hij daarbij gaf, was: “Stel niet dat je een busmaatschappij bent, maar dat je mensen vervoert.” Dan heb je nl. de flexibiliteit om bijv. bij files op de weg wellicht een watertaxi in te zetten als dat sneller is (zoals men dat bijv. in de omgeving Krimpen aan den IJssel > Rotterdam heeft gedaan) of op rustige tijden of trajecten een taxibusje in te zetten. Met natuurlijk de hint: pas deze metafoor t.z.t. toe op je eigen onderneming.

      Zo gaf ik vroeger boeken uit. En heb ook op enig moment die knop omgedraaid door te stellen dat ik in het vervolg ‘content’ uitgeef. Inhoud dus. Die best óók de vorm van een boek kan aannemen. Maar niet bij voorbaat en niet per definitie!. Die content kan ook op een site, als e-book, in een nieuwsbrief, in een weblog etc. Waar men het maar tot zich wil nemen. Plus mijn content kan ik ook i.p.v. in een boek stoppen en dat boek met veel pijn en moeite en hoge kosten bij voorbaat (opmakers, drukkkers, groothandels) zien te verkopen, gratis weggeven op een site, die zich bedruipt middels adverteerders die belang hebben bij mijn publiek (vergelijk het gratis huis-aan-huisblad en Metro/Spits).

  3. “Dáár ligt de uitdaging: zorgen dat de klanten onze boeken weer willen (en kunnen!) kopen. Bij ons, de uitgevers, schrijvers en (online) boekhandel.”
    Ben het helemaal met je eens. Een tijdje terug schreef ik al een blog over het gebrekkige aanbod van boeken in de boekhandels. Ik kocht er niets, omdat het aanbod gewoonweg waardeloos was. http://corinegorter.wordpress.com/2014/01/06/o-o-o-wat-gaat-het-toch-slecht-met-de-boekenbusiness/
    Ik denk niet dat auteurs die zelf hun boeken uitgeven zo’n groot gevaar vormen. Ik deed dat zelf, met een boekje dat ik schreef voor de bieb, samen met de kinderen van school. Maar je wil niet weten hoe enorm veel werk ik vervolgens had aan het promoten van het boekje en alle administratieve rompslomp die erbij kwam kijken! Mensen kopen niet zo snel iets dat je zelf hebt gemaakt. Ik denk dat ze toch liever kiezen voor een boek dat is goedgekeurd door een “echte” uitgever. En ik kan ze geen ongelijk geven. Zelf koop ik ook liever een boek dat goed in elkaar zit.

    Trouwens, nog een ander minpuntje: de recensies. Zo kocht ik een tijdje terug een boek van een bekende schrijfster, dat enorm werd aangeprezen. Dan moet het een goed boek zijn, denk je dan. Ik vond het helemaal niks, echt niks! Ik begreep er ook niets van waarom het zo werd aangeprezen en waar al die positieve recensies vandaan kwamen. En dat vind ik wel schadelijk. Want je hebt ondertussen wel je geld uitgegeven aan een flutboek. Dan krijg ik ook een beetje de neiging om de volgende keer een boek eerst illegaal te downloaden. Niet dat ik dat doe ….
    Een volgende keer lees ik de recensies gewoon niet meer en ga ik eerst het halve boek in de winkel lezen, zodat ik zeker weet of het nog ergens spannend gaat worden.
    groetjes, Corine.

    • Als schrijvers de promotie moeten doen, grijpen ze al snel naar sociale media. De lezers worden van volgers of vrienden (of hoe het ook genoemd wordt) wat een nauwere en intiemere band met de schrijver suggereert dan de naam (potentiële) klant.
      Het is bekend dat je als schrijver nooit familie of vrienden om feedback moet vragen, omdat ze je willen sparen zullen ze minder geneigd zijn een negatief oordeel te geven. De vraag is in hoeverre feedback (recensies) van volgers/vrienden in de sociale media eerlijk is als het over de kwaliteit gaat.
      Omdat er veel “kliekjes” zijn in de sociale media, kun je je ook afvragen welke recensies niet gekleurd zijn door zo’n digitale vriendschap (die ook opportunistisch kan zijn).

      • Klopt, als vriend zal je niet zo snel een negatieve of kritische recensie geven. Toch bedoelde ik de “echte” recensies, die je in kranten of bladen vind, of zelfs van de uitgever zelf. Ook die zijn soms overdreven positief. Vast bedoeld om de verkoop te stimuleren maar daar trap je natuurlijk maar 1 keer in.

  4. Goed stuk!

    Onze obsessie met cijfers blijft een oorzaak van veel ellende. Pas als de grafiek naar beneden gaat denkt men “hee, er is hier iets aan de hand”. Dan is het altijd te laat.

    Je moet de tijdgeest aanvoelen om iets goeds te kunnen doen. Dat ontbrak er in de muziekindustrie. Vaak in levende lijve kunnen constateren. Men snapte echt werkelijk helemaal niets van muziek. Men snapte niet dat de drager, plaat, CD of download echt heel weinig uitmaakt. Maar men dacht wel dat men heel veel marketing moest doen om iets aan de man te brengen. Heel veel geld was nodig. Ook al waren er blogs die zonder geld enorm de massa haalde. Ook al waren en videoclips die miljoenen malen bekeken werden zonder dat er een duppie aan uitgegeven was. Toch dacht men: alleen met geld kun je iets bereiken.

    Voor mij is de muziekindustrie ten onder gegaan (google het maar eens, er is niets meer van over) op 3 punten:
    – het ging niet meer om de muziek (men verkoopt meuk, rotzooi, zielloze nagemaakte zooi)
    – teveel middlemen (en dus teveel overhead)
    – aandacht voor een oude drager, de CD (voor boeken geldt: drukken op papier is heilig. Wat totale ONZIN is!)

    Napster heeft men via een rechter de nek om gedraaid. Dat was de beste muziekapp ooit. Daar had de muziekindustrie beter een deal mee kunnen maken. The Pirate Bay. Idem dito. Zij willen dolgraag een deal met Hollywood en de muziekindustrie, de boekenindustrie. Zal nooit gebeuren. Een industrie gaat eerder dood dan dat men innoveert.

    Het enige dat je moet doen is de tijdgeest zien te pakken. Iets met smartphones en tablets…

  5. Alexandra van Steen zegt:

    Zoveel goede ideeën! Het moet toch niet moeilijk zijn om een ebookpaal/zuil te installeren, of ebooks als een mooi vormgegeven sd kaartje te verkopen? Ook ik loop tegen deze problemen aan. Mijn moeder kan geen ebook voor me kopen omdat het ding niet los/lees niet virtueel te koop is. Ik kan geen ebook cadeau doen. Dit zijn toch simpele maatregelen. Ik zou graag weer een winkel zien die prikkelt, waarbij ik fragmenten ter plekke kan downloaden en daarna het ebook kan kopen. En in diezelfde winkel wil ik ook weer mensen hebben die verstand hebben van hun vak, die over schrijvers en boeken kunnen vertellen. En als we dan toch bezig zijn, ook een dergelijke muziekwinkel!

  6. De Nieuwe Boekhandel in Bos en Lommer (Amsterdam) is wel helemaal ingesteld op e-boeken. Ook als cadeau. http://www.libris.nl/denieuweboekhandel

  7. Leuk om mijn tweet terug te lezen in je blog!

    Laatst kwam ik dit blog tegen op FastMovingTarget
    http://fastmovingtargets.nl/2013/11/27/wat-de-nieuwsindustrie-van-de-muziek-kan-leren/

    Ik denk dat de boekbranche hier ook lering uit kan trekken.

    De wereld is complex en de wereld van ondernemen wordt alleen maar complexer. Hele industrieën worden verstoord zo ook al jaren de boekenbranche. Enerzijds door het internet en anderzijds door de exponentiële groei van technologie Alles wordt ge-de-materialiseerd, een zaklamp zit in je telefoon, je TomTom is een app en de digitale camera heb je altijd bij je. De regels van het spel veranderen razendsnel. Je kunt niet meer met data uit het verleden je toekomst voorspellen. En als je niet verbonden bent met gaande is dan ben je snel ‘out-of-business’. Je moeten leren van de toekomst en de ‘toys of the past’ achter je laten. Dat vergt nieuw leiderschap, sturen naar de toekomst en dienend naar je mensen. Laat ze veel fouten maken want dan leren ze snel….

  8. M van Dam zegt:

    Ik kocht altijd nieuwe boeken, maar boeken werden duurder en duurder. En ik vind €20 voor een boek wat je één keer leest best duur. Vooral als je van lezen houdt en het liefst elke week een boek zou willen kopen. Nu heb ik tot mijn grote vreugde een e-reader. Helaas is een e-book maar een euro of 3 goedkoper dan de geprinte versie. Dat begrijp ik nu echt niet. Geen printkosten, geen distributiekosten, geen winkelkosten. De hoge boekprijzen zorgen er m.i. voor dat digitale boeken illegaal verspreid worden.

    • Marcel van Driel zegt:

      Dat komt deels door de BTW (6% op een papieren boek, 21% op een e-book) en deels doordat de drukkosten steeds lager worden en de rest van de kosten (redactie, ontwerp) steeds hoger. Maar om van e-books een succes te maken, zal de prijs omlaag moeten, inderdaad.

  9. Tijd voor een remake van You’ve got mail. Maar dan nu andersom.

  10. het voelt een beetje als vechten tegen de bierkaai. als de uitgever niet of niet voldoende bereid is anders te kijken naar de branche kan ik alleen maar zelf veranderen en vernieuwen. mijn slogan voor 2014!

  11. In de jaren negentig deed ik onderzoek naar leesgedrag bij NOS (kijk-en luisteronderzoek) en European Institute for the media (Manchester) gericht op ondertiteling van tv-programma’s en film. Een van de conclusies was dat destijds een middelbarescholier gemiddeld 100 A4-tjes per week aan ondertitels las!

  12. marcel,
    hoe kan een branche zich vernieuwen als het aan het infuus hangt van de vaste boekenprijs en andere beschermingsmaatregelen van de overheid (zoals het 6% btw percentage op boeken versus 21% op muziek en films).
    probleem met de boekenhandel is dat er geen echte concurrentie is, en geen concurrentie zorgt voor een passieve houding. echt ondernemen is er met die beschermende maatregelen niet bij natuurlijk.
    waarschijnlijk zal deze stelling me in jouw literaire vriendenkring niet echt in dank worden afgenomen 🙂

    • Marcel van Driel zegt:

      Nee, hoor, die roepen dit ook regelmatig 🙂

    • Iris Mollinger zegt:

      Eric, een van de verwijten (al dan niet terecht) aan het adres van Polare was gisteravond bij P&W dat er alleen nog maar de top 100 ligt. En dat ondanks al die ‘beschermende maatregelen’. Be careful what you wish for …

    • Iedereen gaat er maar vanuit dat die vaste boekenprijs te hoog is. Het zou best kunnen dat bij het afschaffen ervan de prijzen omhoogschieten. Ik zie dat nog wel gebeuren, de top 100 spotgoedkoop, de rest peperduur. De huur moet ergens van betaald worden. Echte lezers kunnen nu eenmaal niet meer lezen in de voor hen beschikbare tijd, dus meer afzet aan die kant is niet mogelijk.

  13. Iris Mollinger zegt:

    Over het spook van de ontlezing: Lees eens Rapportage Boekenbranche Kindermeting uit november 2012 (GfK/Intomart) en realiseer je wat het betekent dat grofweg een kwart van de kinderen weinig of nauwelijks leest. Steek je licht eens op bij de Stichting Lezen: nee, als je geen onderscheid maakt tussen het lezen van een boek (al dan niet digitaal) en het lezen van een chatbericht, dan is er van ontlezing in de zin van minder lezen geen sprake, maar breng je dat onderscheid wel aan dan is jouw spook een realiteit om rekening mee te houden. Ben het met je eens dat fatalisme niet gaat helpen (en bovendien is ontlezing niet de enige oorzaak van de problemen in het boekenvak), maar die Stichting Lezen is er niet voor niets. Daarnaast zou het in stand houden van leesbevorderingsinstrument nummer 1, nl. de Openbare Bibliotheek, tot prioriteit van gemeentebeleid verheven moeten worden. Juist laagdrempelige toegang tot boeken is het begin van al het lezen.

    • Marcel van Driel zegt:

      Dit blog is gecheckt door iemand van destichting lezen. En wat mij betreft haal je twee dingen door elkaar.

      Jij zegt – terecht – dat het vreselijk is dat 25% van de kinderen nooit leest. Daar ben ik het uiteraard mee eens. Maar, dat percentage is – zover ik kan achterhalen – al meer dan twintig jaar hetzelfde. Net zoals het percentage veellezers als twintig jaar op zo’n 20 procent ligt.

      Ik denk dat we allebei willen dat er meer gelezen wordt, met name door de niet-lezers. Maar wat ik met dit blog wilde aantonen, is dat er niet minder gelezen wordt, en dat is wat anders.

      • Iris Mollinger zegt:

        Grappig genoeg heb ik juist uit een blad van Stichting Lezen gehaald dat als je chatten, social media, e-mailen etc. aftrekt er per saldo minder wordt gelezen, waarbij ik lezen in dit geval -het ging ten slotte over de teloorgang van boekhandel Polare- definieer als het lezen van boeken, tijdschriften etc. Misschien kunnen we elkaar vinden in de vaststelling dat er misschien niet minder, maar wel andersoortige dingen worden gelezen?

        • Marcel van Driel zegt:

          Ik denk dat het meevalt, en dat het vooral naast elkaar bestaat. Maar ik besef dat we nodig hebben, cijfers zijn 🙂

    • Als je weet hoe je gemeenten daarvan kan overtuigen, laat het me dan weten: hier worden komend jaar 2 filialen gesloten, waarvan 1 in een achterstandswijk.

  14. Legaal lezen kan het boekenvak redden, daar ben ik van overtuigd. Maar hoe pakken we dat aan? Jouw column geeft genoeg stof tot nadenken in elk geval.

  15. Jasper Polane zegt:

    Ik denk dat boekenwinkels best wel boeken zouden kunnen verkopen als ze zich wat meer richtte op lezers, in plaats van tv-kijkers en hype-gevoelige huisvrouwen.
    Als ik de boekenwinkel inloop zie ik als eerste een grote stapel boeken van wat dan ook “in” is. De boeken die zogenaamd “iedereen” moet lezen: een nieuwe J.K. Rowling, Mannen die vrouwen haten, 50 tinten, elke 4 maanden een andere titel. Maar als ik op zoek ga naar iets dat me wel interesseert vind ik helemaal niets. Ik lees veel, kwam wekelijks bij De Slegte, heb zo’n 60 boeken in huis die ik nog niet heb gelezen maar ben best bereid nog meer boeken te kopen. Maar in de winkel vind ik alleen boeken die gericht zijn op mensen die weinig lezen. Je kunt zo iemand de nieuwste hype verkopen om daarna een half jaar niets totdat de nieuwe hype zich aandient, óf je kunt mij als boekengek gewoon elke week een boek verkopen.
    Waarom richten boekenwinkels en uitgevers zich tegenwoordig op niet-lezers? Een nieuwe druk van Game of Thrones met een tv-kaft is gericht op tv-kijkers, niet op lezers. Ik ken dat boek al, en ik voel me door zo’n nieuwe editie totaal niet aangesproken.
    Ik haalde altijd veel boeken weg bij De Slegte, omdat ze daar een andere collectie hadden dan bij de reguliere boekenwinkels. Er werd op een andere manier geselecteerd, en ik vond er andere boeken: ik heb daar o.a. Jack Vance, Fritz Leiber en Michael Moorcock weggehaald. Nu de tweedehands boeken bij Polare staan worden ze op dezelfde manier geselecteerd als de andere boeken. Ik vind er nu alleen nog maar tweedehands Harry Potter. Daar heb ik niks aan, want die heb ik dus al.

    • Het lijkt wel alsof veel mensen (net als Giphart in P&W) bij deze keten niet meer verder kijken (en vragen) als de bestseller stapels.
      Als je als boekhandelketen wil blijven bestaan moet je geld verdienen. Een groot gedeelte van de omzet bestaat gewoon uit bestsellers. Daar ontkom je niet aan.
      Maar er wordt echter vaak vergeten dat er genoeg bekwaam personeel rond loopt die dit al lang deden voordat er grote jongens als selexyz en polare om de hoek kwamen kijken. Zij hebben veel kennis en zorgen nog steeds voor een breed assortiment, die mede wordt gerealiseerd door de omzet van bestsellers. Helaas is er wel steeds minder van dit personeel over.
      Die mooie grote De Slegte winkels hadden het ook moeilijk en moeten het nu met een veel kleinere voorraad doen. Om dat rendabel te maken gaan ze ook niet alleen maar ‘Harry potters’ inkopen. Dat werkt niet. Maar aan aan de andere kant betekend dat ook dat ze de kleinere sf kast niet zullen vol stoppen met Frits Lieber. Dan kunnen ze de tent ook sluiten.

  16. Ilse Heemskerk zegt:

    Na een studie Nederlands was het lezen me nogal gaan tegenstaan. Tot een jaar of drie geleden ik mijn eerste ereader kocht. Sindsdien lees ik veel, meer dan ooit eigenlijk. En ook veelal legaal gedownloade (maar daarvoor illegaal geuploade) boeken. En ik vind het heerlijk. Op mijn gemak een pagina of vijftien op de laptop lezen en op het moment dat ik totaal gegrepen wordt verplaats ik het boek naar mijn reader. Eenzelfde exercitie als ik voorheen in de boekwinkel deed doe ik nu op mijn eigen laptop. Het voordeel is dat ik bij een tegenvallend boek, mezelf niet verplicht het toch uit te lezen (wat ik met papieren versies wel deed). Het nadeel is dat de schrijver van boeken waar ik van genoten heb niet betaal. Als alle schrijvers aan hun website nou eens een PayPal-account koppelen, dan beloof ik dat dat ik voor elk (uit-) gelezen boek betaal. Op die manier lijdt de schrijver niet onder het teruglopend aantal verkochte boeken, maar komt er niets terecht bij de uitgevers die -ook in mijn ogen- de ontwikkelingen van de laatste jaren enorm hebben onderschat…

    • Marcel van Driel zegt:

      Dat klinkt heel nobel, maar dat is het natuurlijk niet.

      Een schrijver is tussen de één en de twee jaar bezig met een boek. Of dat lucratief is, weten we niet van te voren, maar dat is het risico van het vak. Na ons komen er nog drie tot vijf mensen aan te pas: een redacteur, twee vormgevers (een voor het omslag en een voor het binnenwerk) en een eindredacteur (die zorgt dat er geen komma’s verkeerd staan, de afbrekingen goed zijn e.d.). Sommige zijn in loondienst, de meeste sturen een factuur na hun gedane arbeid.

      Jouw suggestie is dat we dat voortaan allemaal voor niks doen, een boek zelf uploaden en daarna hopen dat lezers ons achteraf betalen als ze het boek gelezen hebben. Hoe we ondertussen onze hypotheek betalen, onze kinderen te eten geven? Ik weet het niet. Ik weet wel dat andere mensen ook niet voor niks werken. Ik neem aan dat jij ook een salaris ontvangt of facturen verstuurt.

      Het is heel simpel: als schrijvers niets meer verdienen aan hun boeken, gaan ze ander werk zoeken. Als uitgevers te weinig verdienen aan hun boeken, worden ze gedwongen daarmee te stoppen. En als boekhandels te weinig boeken verkopen, gaan ze dicht.

      Dat heet marktwerking.

  17. Wat ik me altijd afvraag: waar zijn de uitgevers in deze discussie?

    Les: neem als auteur het heft in eigen hand. Vroeger was distributie Koning. Nu allang niet meer. De distributie kun je zelf beter gaan regelen, zeker online.

  18. ik durf te wedden dat er van die All You Can Eat services ala Spotify gaan komen. Zal je ook niet rijk van worden. De distributeur wel, het bedrijf die het platform biedt.

    Probleem met een boek is dat je het slechts 1 maal leest. Daar betaal je veel geld voor. Als je dat “probleem” kunt oplossen heb je een nieuw idee in handen. Streaming… het zal denk ik de oplossing zijn. Alleen; organiseer dat nu eens vanuit de auteurs zelf. Meestal pissen die namelijk naast de pot. Kortom: auteurs moeten uitgevers worden.

    • Eens. Daarom roep ik in mijn stuk gisteren in de Volkskrant de branche ook op een platform op te zetten waaraan iedereen die iets heeft met boeken mee kan doen. Via zo’n site zou je ook als auteur je boek kunnen aanbieden aan lezers. En omdat de branche bij zo’n constructie de catalogus en het klantenbestand in eigen handen houdt, kan die als de distributeur jniet bevalt, relatief eenvoudig overstappen.

      Moet je natuurlijk wel een onafhankelijke organisatie hebben die dat platform gaat maken, maar dat lijkt me nog altijd beter dan afwachten welk alleen op winst gericht (buitenlands) bedrijf de boekenaanbieder gaat worden.

      Verder zou je (via de bieb?) goedkope abonnementen kunnen aanbieden aan mensen die anders illegaal zouden gaan lezen omdat ze gewoon weinig inkomen hebben terwijl je anderen een luxe abonnement aanbiedt (waarbij ze elk jaar een aantal credits te vergeven krijgen, te verdelen onder de schrijvers, sites, uitgeverijen, boekhandels enz. die zij extra willen steunen?).

      • Het zal zoeken zijn. De journalistiek kamt met soortgelijke problemen.

        De vraag is hoe je tekst kunt verkopen digitaal. Of het nu om een lange tekst gaat (boek) of een kortere tekst (storytelling, journalistiek etc.).

        Ook denkbaar is dat door verzadiging. En dat is er gewoon. De prijs naar gratis gaat. Dat zie je met muziek ook.

        Maar goeds, een platform opzetten is altijd business. Tenminste, als je het goed doet. Het platform is distributie. Zie ook decorrespondent.nl op het journalistieke gebied.

  19. Liesbeth Sysling zegt:

    Marcel, goed blog en ook weldoordachte reacties! Leuk om als boekverkoopster hier alle ideeën over hoe een ideale boekhandel eruit zou moeten zien te lezen.
    Wat steeds terugkomt is de klacht dat ebooks te duur zijn en dat je ze niet in een boekhandel kan kopen (bijvoorbeeld met een QR-code). Terecht legt Marcel van Driel uit dat er een hoog BTW-tarief op ebooks zit en dat -ondanks dat een ebook niet gedrukt hoeft te worden- er nog steeds redacteuren, vormgevers en de marketingmensen zijn, die betaald moeten worden. Ebooks zijn ook wel degelijk direct in de winkel te koop geweest, in de vorm van de Qinqo-cadeaukaart. Zij gingen echter ook vrij snel failliet (http://www.ereaders.nl/19091301_ebookcadeaukaartmaker_qinqo_failliet).
    En natuurlijk wil je als boekverkoper mensen ook van digitaal advies voorzien, maar als je in de winkel moet kiezen tussen iemand die advies wil over een ebook of een papieren boek, dan levert dat laatste nog altijd meer op.
    Op http://www.kobobooks.nl kun je overigens terecht voor zowel previews van ebooks en e-cadeaukaarten. Kobo is aangesloten bij de inkoopketen Libris, dat betekend dat de opbrengst van ebooks die je daar koopt weer terecht komt bij de zelfstandige boekhandels.

    Dat we minder boeken verkopen komt niet alleen door illegaal downloaden, maar ook door mensen die liever online shoppen. En niet alleen boeken, maar ook andere producten. Daar heb ik verder geen moreel oordeel over, maar wat volgt is leegstand in de winkelstraat, weinig diversiteit qua winkels en straks ook geen leuke boekhandels meer.

  20. Edwin Vlems zegt:

    Deze video is geweldig in dit kader…
    http://youtu.be/lpet4TJi41A

  21. Interessant om alle reacties te lezen! Ik kan me in veel opmerkingen best vinden! Pas 1 jaar bruna ondernemer maar wel elke dag met veel plezier naar de winkel om mensen boeken aan te raden (niet aansmeren) waarvan ik denk dat het bij die persoon past! Er is kritiek op ketens, maar ondanks dat ik een naam van een bekende keten op de gevel heb staan heb ik (en mijn team) absoluut invloed op welke titels wij nabestellen omdat wij ze goed vinden en dat zijn niet alleen titels die voorkomen in de bestseller 60. Ik blijf geloven in de kracht van het feit dat ik en mijn team graag lezen en dit delen met onze klanten. Je kan mij niet gelukkiger maken dan dat er een klant terug komt en mij komt bedanken voor de tip!

  22. Het is maar van welke kant je de zo vaak genoemde en zo weinig onderbouwde ontlezing bekijkt……. Bekijk eens deze prachtige tekstanimatie over hoe je het verhaal van veranderend leesgedrag als een half leeg en als een half vol glas kan beschouwen. Waarschuwing: de eerste minuut is even volhouden, maar je wordt daarna dubbel en dwars beloond. Een interview met de creator van dit juweeltje (Zoe Uffindell) ooit gepubliceerd op de blog van Penguin USA : http://bit.ly/1b5z710

  23. “Er wordt nog volop gelezen, boeken bereiken de klanten wel degelijk. Er wordt alleen niet altijd voor betaald.’ Omdat ze ‘illegaal’ zijn gedownload. Of omdat ze tweedehands worden aangeschaft. En áls er voor betaald wordt, dan niet altijd in de boekwinkel en niet altijd in Nederland. Dáár ligt de uitdaging: zorgen dat de klanten onze boeken weer willen (en kunnen!) kopen. Bij ons, de uitgevers, schrijvers en (online) boekhandel.”

    Ik help het je hopen. Maar … laten we dan bij de feiten beginnen. Ik ken de feiten niet, maar mijn persoonlijke ervaring en beleving (even betrouwbaar of onbetrouwbaar als die van ons allen) is dat ik meer dan ooit lees, maar minder kranten, minder tijdschriften, minder boeken. Meer sms, meer whats app, meer Twitter, meer Facebook, etcetera. Het is toch niet gek dat we meer andere dingen lezen (of luisteren / kijken) dan boeken in een tijd dat er meer is en kan?

    Dat is mijn ervaring. Jij denkt dat we nog even veel boeken lezen maar niet betalen of niet hier betalen. Wie weet, maar laten we dan bij de feiten beginnen. Dat moet te onderzoeken zijn. Of is het al onderzocht?

    • Marcel van Driel zegt:

      Ik ben bezig met het boven water halen van de cijfers, Erwin, maar het lijkt erop dat de veellezers (ca 20%) nog evenveel lezen. De groep die niet leest, leest nog steeds niet en de rest leest ieder jaar iets minder boeken. Maar die daling staat niet in verhouding tot de terugval in de verkoop van boeken.

    • Mee eens. Bedenk ook hier (heb het hier elders in een reactie ook gepost) dat het nuttig is de omslag in mind te maken (voor uitgevers en boekhandels) dat wij consumenten tegenwoordig niet per definitie boeken (en tijdschriften en kranten) lezen maar CONTENT. En dat wij die content op allerlei manieren tot ons nemen: boeken, kranten, tijdschriften, de e-varianten daarvan maar óók de content op Social Media wat Erwin al stelt, dat is óók lezen! Ja maar, hoe verdien ik daar (als auteur, uitgever, boekhandel) dan nog centjes mee? Welnu er zijn lieden die al een inkomen halen uit het gratis op YouTube plaatsen van hun content, en hun bammetje verdienen uit de advertenties die je voorafgaand aan hun filmpjes te zien krijgt. Daarvoor hoef je ‘alleen maar’ nuttige content te hebben die veel bezoekers trekt. Omdát je gratis iets zinnigs te melden hebt. Win-win dus: d’n zuinige Ollander krijgt zijn gratis content, en de producent krijgt zijn bammetje zonder dat ie expliciet iets hoeft te verkopen. Mooi toch?

    • P.S. mee eens dus dat er niet zozeer minder wordt gelezen, als wel ánders: nl. óók op andere media dan de klassieke papieren media (boek, krant, tijdschrift). En dat is ook al eens onderzocht. Weet alleen niet meer welk onderzoek dat was.

  24. Cecile Bol zegt:

    Ik heb helemaal niets met e-books (ik hou van papier, ondanks dat ik 31 jaar ben) en nog minder met mensen die ze gratis/illegaal lezen. Lees wel eens een stuk non-fictie digitaal, maar in principe zorg ik dat ik het op papier kan lezen. Maar ik koop bijna nooit meer boeken. Ik zorg gewoon dat ik alles via de bibliotheek leen. Soms moet je dan lang wachten op iets, maar ik hoef niet per se de huidige bestseller als eerste te lezen. Engelstalige boeken zijn soms niet verkrijgbaar. Als ik ze erg graag wil, koop ik ze meestal via Amazon.de, veel goedkoper en gratis geleverd, zelfs als je maar 1 titel koopt.

    Overigens gaat het mij niet eens om het geld, maar om het besparen van ruimte. Ik heb er simpelweg geen behoefte meer aan om iets dat ik 1 keer lees de rest van mijn leven in een kast te hebben staan. Kookboeken zijn de eervolle uitzondering.

    • Frank van den Hoven zegt:

      “Overigens gaat het mij niet eens om het geld, maar om het besparen van ruimte. Ik heb er simpelweg geen behoefte meer aan om iets dat ik 1 keer lees de rest van mijn leven in een kast te hebben staan. Kookboeken zijn de eervolle uitzondering.”

      Dat speelt bij mij ook. Ik heb ca. 3.000 boeken in mijn ‘privé-bibliotheek’ en mijn boekenwand is daarmee vol. Maar allemaal non-fictie: informatieve naslagwerken. Want 1) ik vind het zonde van het geld om een roman te kopen (wat ik nauwelijks doe, maar stel dat ik het zou doen) en daar €20 voor te betalen, voor een verhaal dat ik na 1 keer lezen niet kan herlezen (want ik weet al hoe het afloopt). En 2) zonde van de ruimte om romans in de boekenkast te hebben die ik al gelezen heb en nooit herlees. Omdat ik al weet hoe het afloopt. Het is mij dan ook een raadsel dat de meeste mensen bij wie ik weleens op visite ga, een boekenkast met romans hebben die ze al eens gelezen hebben. De functionaliteit daarvan ontgaat me. Een naslagwerk (wat een kookboek natuurlijk ook is, zoals het voorbeeld van Cecile) betaal ik liever €20 of meer voor, én bewaar ik liever, beide omdat dat boek later nog tig keer kan hergebruiken op dat momenten dat ik behoefte heb aan de informatie in kwestie.

  25. Graag zou ik een nuance plaatsen bij het onderzoek waaruit zou blijken dat het met het minder lezen van boeken wel meevalt: er zijn studieboeken wellicht ook meegeteld, en ja, in dat geval lezen leerlingen vast wel elke dag boeken…
    Gewone boeken in de zin van romans of informatieve boeken buiten school worden wel minder gelezen! Maar er wordt wel meer gelezen op internet, hoewel de kwaliteit daarvan (doorgaans) minder zal zijn dan de kwantiteit. Er is mijns inziens dus veeleer sprake van KWALITATIEVE ontlezing, niet van KWANTITATIEVE ontlezing en als er wat zou moeten gebeuren dan is het een bevordering in kwaliteit, niet zozeer kwantiteit van lezen.
    Overigens fijn om te zien in het onderzoek dat de tijd aan tv kijken minder wordt, en dat die tijd aan gamen ten goede komt: wat cognitief toch een betere bezigheid is, zie mijn onderzoek: ‘Here come the Gamers: een onderzoek naar de informeel- en formeeleducatieve waarde van games’ te vinden op http://www.scribd.com als gratis download…
    Het is dus niet zo dat meer gamen per se minder lezen betekent, maar wel minder tv kijken al leest men daar soms subtitles… games bevatten ook vaak geschreven en gesproken tekst. Dus de grens tussen lezen en andere media is diffuser dan men vaak denkt, en sowieso gaat gamen niet zozeer over taalvaardigheid dan wel over multimediale vaardigheden die zeker ook belangrijk zijn in deze moderne (digitale) tijd, maar dat is een andere discussie waar ik nu niet dieper op in zal gaan, voor diegenen die daarover willen lezen zie dus onderzoek Here come the gamers: een onderzoek naar de informeel- en formeeleducatieve waarde van games. Ik ben een lees- en literatuurliefhebber die zijn ogen niet sluit voor moderne media en de mogelijkheden die deze bieden voor vaardigheden…

Trackbacks

  1. […] aanname. Feiten zijn gebaseerd op cijfers. Bewijst de krant vandaag mijn ongelijk? Zat ik er met mijn blog van vorige week helemaal […]

  2. […] aan een zijden draadje. Ik werd getriggerd iets te schrijven nadat ik dit artikel had gelezen over “de teloorgang van Polare en het spook van de ontlezing”, wat zeer de moeite waard is om te lezen. In de reacties op het artikel lijkt iedereen te weten wat […]

  3. […] open denk ik. Marcel van Driel schreef er al enkele stukken over, zoals de PR ramp Polare en de ondergang van Polare komt door ontlezing. De directie van Polare gooit met modder naar het Centraal Boekhuis, het CB geeft hun visie. En dan […]

  4. […] Toch was mijn voorspelling nog optimistisch. In 2014 hebben we geen Komrij, geen Selexyz en ook de opvolger van de boekenketen, Polare, is (bijna) verdwenen. Als we niet uitkijken, dan kun je straks geen boekwinkel meer binnenlopen. Een lichtpuntje: met de vermeende ontlezing valt het wel mee, zegt auteur Marcel van Driel. We zijn in de afgelopen jaren zeker niet minder gaan lezen. […]

Laat wat van je horen

*