FUCK

fuck_youSchrijvers van christelijke kinderboeken worstelen met vloeken, vertelde Hans Alderliesten op een studiedag voor christelijke kinderboekenschrijvers. (Artikel is niet te lezen op zondag). Als je zelf gelovig bent (en je publiek ook), dan wil je die grens niet overschrijden, dat lijkt mij duidelijk. Waarom dan de worsteling? Misschien omdat christelijke schrijvers ook wel weten dat kinderen in het dagelijkse leven wél vloeken? Ook de gelovige.

Als schrijver-zonder-geloof heb ik hetzelfde dilemma. Ik wil waarheidsgetrouwe boeken schrijven. Maar zelf vloek ik nauwelijks, op een enkele ‘shit’ na. En mijn kinderen probeer ik vloekloos op te voeden. (Dat dit een kansloze zaak is, ben ik uiteraard van op de hoogte).

Mijn eerste boeken verschenen bij Zwijsen, een educatieve uitgeverij die oorspronkelijk werd opgericht door de Fraters van Tilburg. Toch deden ze bij Zwijsen nooit overdreven moeilijk over vloeken. Kinderen die af en toe shit zeiden, (en een enkele keer fuck) in een 11+ boek kwamen mét de juiste motivatie langs de censuur.

En de juiste motivatie, dat is voor mij de graadmeter.

superhelden-nlIn mijn Superhelden.nl-trilogie wordt behoorlijk gevloekt, vooral door één personage: Fiber. Zij is deels geïnspireerd op Lisbeth Salander – uit de Millennium trilogie – en Debra Morgen – de zus van Dexter, uit de gelijknamige serie. Fiber is een beschadigd meisje van zestien, een hacker die zich verschuilt achter stoere praat en harde vloeken. En daar hebben sommige lezers best moeite mee. Eén lezeres vroeg zich – in een verder heel positieve recensie – af of ik mijn boek wilde aanpassen. Zij mailde mij: ‘Ik hoop dat Marcel van Driel in de tweede druk van zijn boek wat grove zinnen zou willen verwijderen. Want elkaar verrot slaan, ontleden van zijn ballen en hij wil alleen maar n….n hoort niet thuis in een goed kinderboek. De taal van kinderen verloederd (sic) toch al verschrikkelijk en ik vind dat Nederlandse kinderboekenschrijvers het goede voorbeeld moeten geven aan hun lezers!’

Dat is in feite dezelfde redenatie die Hans Alderliesten volgt. Hij zegt: ‘Kinderboekenschrijvers zijn volgens mij heel creatieve mensen. Ik zou het een zwaktebod vinden als zij geen oplossing zouden vinden.’

Heeft hij daar gelijk in? Ja. Kinderboekenschrijvers zijn heel creatieve mensen. En ja, wij kunnen daar heel eenvoudig een oplossing voor vinden. Daar hoef je niet eens creatief voor te zijn. Je zet gewoon overal ‘zij vloekte’ neer. Op die manier is het heel goed mogelijk om het karakter van Fiber neer te zetten, zonder dat ze daadwerkelijk vloekt. Maar heeft het daarmee dezelfde impact?

Ik denk van niet.

fuck DexterWie weleens Dexter heeft gekeken, weet hoe schokkend het is als Debra Morgen haar mond opendoet. De ene fuck volgt op de ander. Eerst is het grappig, daarna gênant. Daarna tragisch. Maar het heeft wél een functie. Net zoals het taalgebruik van Fiber een functie heeft.

Maar Dexter is voor volwassenen. Ik schrijf voor (oudere) kinderen. Moet ik dan niet het goede voorbeeld geven?

Ik zeg: nee. Ik probeer ik een semirealistisch beeld van kinderen te schetsen die onder zware druk staan. Ik probeer duidelijk te maken hoe ‘fucked-up’ het karakter van Fiber is. Daarnaast speelt het boek zich af op een eiland waar – op twee volwassenen na – iedereen onder de achttien is. Hoe realistisch is het dat meer dan 200 kinderen ‘verdikkeme’ zeggen in plaats van ‘fuck’ als er geen ouderlijk toezicht is?

Niet heel erg.

Vloeken is voor mij een manier om mijn verhaal ‘waar’ te maken. Het is een keuze die ik voor dit boek zeer bewust heb gemaakt. Ik accepteer de kritiek die daarbij hoort, en ook de eventuele verkopen die ik misloop. Want een boek schrijven dat voor een lezer aanvoelt alsof het echt is, daar zit wat mij betreft de echte worsteling van een schrijver.

(Dit blog verscheen eerder in Azra Magazine)

NASCHRIFT: Meerdere mensen wezen mij erop dat ‘fuck’ en ‘shit’ in de oorspronkelijke zijn geen vloeken zijn, omdat ze niet gebaseerd zijn op het vervloeken van de christelijke god. Dat is waar. Maar tegenwoordig worden ‘krachttermen in de ruimere zin des woords’ meestal ook vloeken genoemd en dat is de definitie die de critici op mijn boek hanteerden, dus dat is de definitie die ik heb aangehouden.

Reacties

  1. Dit schreef ik lang geleden al over vloeken in kinderboeken: http://boekenboekenboeken.blogspot.be/2010/10/vloeken-dat-het-klettert.html

  2. Alexander Scholten zegt:

    Dit is een beetje de zelfde discussie als de Linus Torvelts bij de Linux kernel gate.
    Deze mensen proberen een bepaalde levensopvatting aan andere op te leggen. Een ieder heeft natuurlijk het recht dat te doen, of te laten gebeuren of niet.
    Ik sta persoonlijk achter je keuze.

  3. Fréderike zegt:

    Ik ben het niet eens met de tegenstelling gelovig versus seculier. Gelovigen zijn bijzonder vaak seculier hoor, en vice versa. Ongelovig, zou ik zeggen. Of ben je dat niet? Ietsist? Whatever, maar seculier is hier neit het woord in mijn humbele opinie 😉

  4. Ik ben absoluut niet gelovig, maar gebruik erg weinig vloekwoorden en in mijn boeken al helemaal niet. Toch vond ook ik precies dat neuken commentaar niet in verhouding. Het karakter van Lisbeth Salander ken ik natuurlijk ook en daar zal het zeker bij passen, maar wordt het dan een ‘likeable’ karakter? Voor mij niet.
    Maar forceren is natuurlijk ook niet de bedoeling. Potjandossie is natuurlijk ook geen goede oplossing. Dus de waarheid ligt in het midden, denk ik.

  5. Een ‘hij vloekt’-ing goed verhaal Marcel!

  6. Ik kon het niet meer eens met je zijn!
    Er zijn mensen die vloeken. Er zijn mensen die daar aanstoot aan nemen. Ook die mensen hebben een keuze: lezen of niet. Kijken (naar TV waarin gevloekt wordt) of niet. Jou vragen om je tekst, jouw artistieke vrijheid, te veranderen vind ik nogal wat. Het betekent een beperking van je creatieve geest. Want vloeken maken nu eenmaal deel uit van de wereld.
    Zoals op 1 van mijn favo FB-pages, “shit Aussies say” met enige regelmaat te lezen valt: If you don’t like what I’m saying or How I’m saying it, STAY AWAY!!!!!

  7. Ehh ff over je naschrift… is vloeken niet gewoon krachttermen gebruiken? Heeft volgens mij niets met een god te maken en zeker niet met vervloeken.

  8. Haha, grappige blog over een komkommer-issue.

    Moest even terugdenken aan toen ik als adolescent Simon Vestdijk las. Die loste het op door zijn personages ‘Godv…’ in de mond te leggen. Aan de andere kant van het spectrum de film Scarface, waar zo’n beetje elke door Al Pacino uitgesproken zin doorweekt was van ‘fuck, fuck, fuck’, tot het bijna hilarisch (en ongeloofwaardig) werd.

    Wat een belediging trouwens, in christelijke kring, aan kinderen om te denken dat zij de gave des onderscheids zouden missen. Om een personage geloofwaardig neer te zetten moet je die persoon *alles* kunnen laten zeggen. Dus ook laten vloeken, en ook godslasterlijk. Door de reacties van antagonisten wordt dit als vanzelf gerelativeerd, resp. afgekeurd.
    Kortom: context is alles!

    En denk niet dat kinderen het niet door hebben wanneer een auteur zichzelf censureert, al dan niet uit angst voor de rescensent van het Reformatorisch Dagblad.

    • Marcel van Driel zegt:

      Voor ons is het een komkommer-issue, Arjan, maar zeker niet voor iedereen 🙂 En de klacht kwam niet van een RD recensent, zover ik weet, maar van iemand die kinderboeken leest en online bespreekt en vindt dat er in geen enkel kinderboek gevloekt mag worden, omdat wij het goede voorbeeld moeten geven.

  9. Voor creatief vloeken (zonder al te veel godslastering) kan ik je de Engelstalige boeken van Scott Lynch aanbevelen, The Lies of Locke Lamora en Red Seas unde Read Skies. Vooral als luisterboek komt de kleurrijke taal uitstekend naar voren.

    “Some day, Locke Lamora,” he said, “some day, you’re going to fuck up so magnificently, so ambitiously, so overwhelmingly that the sky will light up and the moons will spin and the gods themselves will shit comets with glee. And I just hope I’m still around to see it.”
    “Oh please,” said Locke. “It’ll never happen.”
    ― Scott Lynch, The Lies of Locke Lamora

    En dat doet het natuurlijk wel.
    “I can’t wait to have words with the Gray King when this shit is all finished,” Locke whispered. “There’s a few things I want to ask him. Philosophical questions. Like, ‘How does it feel to be dangled out a window by a rope tied around your balls, motherfucker?”
    ― Scott Lynch, The Lies of Locke Lamora

Trackbacks

  1. […] vraag of ze vloeken in hun boeken moeten opnemen. Ook seculiere schrijvers, als Marcel van Driel (http://stoerboek.nl/fuck/). Maar ook hier geldt: als er staat ‘En hij vloekte’, vullen we dan zo’n zin niet met onze […]

  2. […] het syndroom van Gilles de la Tourette. Die data wordt natuurlijk weer verzameld en samengevoegd met mijn blog over het woord ‘FUCK’ en mijn uitlatingen op Facebook. Ik ben benieuwd wanneer de politie hier voor de deur staat. Een […]

  3. […] Die laatste vraag liet ik ze zelf beantwoorden. En ze kwamen allemaal met het juiste antwoord. […]

Laat wat van je horen

*