GEEN E-BOOKS IN DE E-BIEB

E-book sin de bieb

De E-bieb gaat schrijvers kosten’ blogde ik eerder. Dit was naar aanleiding van de plannen van staatssecretaris Zijlstra om een digitale bibliotheek te starten. Ik maakte mij daar zorgen over, net als mijn collega Ted van Lieshout. Gisteren werd er een brief van minister Bussemaker gepubliceerd waaruit blijkt dat bibliotheken het recht niet hebben om e-books uit te lenen.  Wat Zijlstra wilde, blijkt helemaal niet te mogen.

Een fikse streep door de rekening voor de bibliotheken, maar voor de branche is het misschien wel een geschenk.

Natuurlijk zijn wij niet tegen het uitlenen van e-books door bibliotheken. Lezen verschuift tenslotte van papier naar digitaal, zelfs de meest traditionele schrijvers en uitgevers ontkennen dat niet (meer). In Amerika lag het marktaandeel van e-books eind 2012 op 22% en het is niet onwaarschijnlijk dat we hier op niet al te lange termijn op een vergelijkbare verhouding uitkomen. En een deel van die digitale boeken zal gelezen worden via de bibliotheek, net zoals dat nu met papieren boeken het geval is. En dat is een goede zaak.

Toch is er een verschil tussen het lenen en kopen van een papieren boek enerzijds, en het lenen en kopen van een e-book anderzijds. Een papieren boek lees je, zet je in je kast of geef je cadeau. Een geleend boek breng je weer terug naar de bibliotheek. Bij e-books ligt dat anders: een gekocht e-book staat in de cloud, een geleend e-book ook. Als het prijsverschil tussen een geleend en een gekocht e-book net zo groot is als bij papieren boeken nu, dan koopt nooit meer iemand iets. Waarom zou je 15 euro neertellen om een digiboek te licenceren (je hebt een e-book namelijk niet in je bezit) als je bij de bibliotheek dubbeltjes betaalt voor exact hetzelfde digitale exemplaar? Ik zou het wel weten!

Maar als iedereen leent in plaats van koopt, gaat het huidige businessmodel van schrijvers, uitgevers en boekhandels onderuit. Dan kunnen boekhandels én webwinkels wel sluiten, uitgevers zichzelf opdoeken en schrijvers een andere baan gaan zoeken. Want van dubbeltjes kan niemand leven.

Ontwikkelingen hou je niet tegen, hoor ik vaak. Dat klopt. Maar veel ontwikkelingen zijn het gevolg van marktwerking. Buurtsupers verdwijnen, grote supermarktketens verschijnen. Boekhandels sluiten, webwinkels komen op. Dat is in sommige gevallen erg jammer, maar ook een teken van een veranderende maatschappij. Jammer, maar helaas. Maar daar was in dit geval geen sprake van! Het plan van de bibliotheken had niets met marktwerking te maken, het was gesubsidieerd plan waar maar liefst 30 miljoen euro tegenaan werd gegooid. Geld waar de uitgevers en schrijvers geen cent van gingen zien, om het nog niet eens te hebben over de boekwinkels.

Nogmaals, bibliotheken hebben een functie en dat is het beschikbaar stellen van boeken aan een groot publiek. Dat geldt óók voor e-books. Er moet dus een oplossing gevonden worden die werkt voor zowel de bibliotheken, de lezers, de uitgevers én de schrijvers. Misschien dat er nu gepraat kan worden, met bijvoorbeeld de Lira, over een systeem waar iedereen blij van wordt, in plaats van dat de branche voor een voldongen feit wordt geplaatst.

Ook Ted van Lieshout schreef vandaag een blog over het nieuws.

Reacties

  1. “Het plan van de bibliotheken had niets met marktwerking te maken, het was gesubsidieerd plan waar maar liefst 30 miljoen euro tegenaan werd gegooid. Geld waar de uitgevers en schrijvers geen cent* van gingen zien, om het nog niet eens te hebben over de boekwinkels.”

    Is er inzake van het ebook-uitgeefbeleid dan wèl een marktwerking? Bij een markt heb je een aanbieder en een koper. Uitgevers hebben al jaren het vermogen om NIET naar ebookkopers te luisteren en alle opmerkingen en bezwaren te negeren of te bagateliseren.
    Zo maak je vrienden.

    In plaats van te kijken naar de mogelijkheden die het huidige tijdperk biedt, krijg je een polarisatie tussen partijen: ebookkopers die teveel gebakken lucht betalen omdat uitgevers een prijs hanteren die iets onder de verkoopprijs ligt van een gedrukt boek.
    Correctiekosten en redactiekosten worden twee keer in rekening gebracht, inkt, papier, afwerkingskosten, vervoer komen toch niet voor bij ebooks?
    Zoals gezegd, zo maak je geen vrienden en enige uitleg waarom dat dan gedaan wordt, of zelfs een charme-offensief is er niet bij.

    Ten aanzien van bibliotheken: Uitgevers verkopen hun boeken aan de Nederlandse Bibliotheekdienst en krijgen daarnaast – dus over hun al afgerekende boeken – een uitleenvergoeding.
    Ik begrijp dat zij ten aanzien van ebooks hetzelfde gepamperde klimaat willen.
    Helaas heeft het imago van de ‘gevestigde eeuweoude branche’ door haar ebookbeleid een forse knauw opgelopen bij veel ebookkopers. Misschien is het wel helemaal niet zo vanzelfsprekend, dat uitgevers van papierenboeken zich ook met digitale content bezighouden.
    Ik verbaas mij erover, dat schrijvers niet massaal weglopen bij hun uitgever.
    Want dat behartiging van auteursbelangen, is dat wel een optimale behartiging?

    *Bibliotheken downloaden massaal van torrentsites?

    • Ja, er is op het gebied van e-books absoluut sprake van marktwerking. Dat jij met de uitkomst van de marktwerking niet blij bent, dat krijg ik wel. En ja, persoonlijk vind ik de prijs van e-books ook aan de hoge kant. Maar dat vind ik van wel meer dingen. Daarom koop ik bijvoorbeeld geen Blu-ray DVD’s van 21,95. Dat is mijn keus als consument. Net zoals het de keuze is van de producent (van DVD’s én e-books) om zelf de prijs te bepalen. Dat ze hiermee bij niet alle consumenten vrienden maken is hun probleem (en een die zichzelf binnen een paar jaar oplost).

      In het geval van de gesubsidieerde digitale bibliotheek, bepaalt de bieb/de overheid de prijs van een product en niet de uitgever en/of de schrijver. En dat geleende e-book concurreert direct met het commerciële e-book – in essentie hetzelfde product! Dat is dus geen marktwerking, maar concurrentievervalsing. En daar maak je een markt kapot mee.

      • Marcel,
        Over het vaststellen van verkoopprijzen is het laatste woord nog niet gezegd.
        Maar het nalaten van een toelichting door de uitgevers is denk ik beslist voer voor piraterij: niet even uitleggen waarom de verkoopprijs van en ebook nou bijna even hoog is als de gedrukte versie.
        Er zitten immers heel veel posten NIET in.

        ” En dat geleende e-book concurreert direct met het commerciële e-book – in essentie hetzelfde product! Dat is dus geen marktwerking, maar concurrentievervalsing…”

        Maar datzelfde geldt toch ook voor gedrukte boeken die via de bibliotheken worden geleend?
        Bibliotheken worden al jaren gesubsidiëerd, en toen er alleen nog gedrukte boeken waren, hoorde je de uitgevers niet.
        Dit is meten met twee maten, anders kan ik het niet noemen.

        • Maar over de papieren boeken zijn afspraken gemaakt mét uitgevers en schrijvers (via de Lira). Het plan van Zijlstra ging buiten de uitgevers en schrijvers on, onder het motto: hiervoor gelden dezelfde afspraken. Dat gaat nu gelukkig niet door.

          De bal ligt nu weer bij de bibliotheken.

          Wat betreft de prijzen van e-books, ik ben het gedeeltelijk met je eens, maar onkunde van uitgevers mag geen reden zijn om iets onrechtmatigs te doen.

          • Jij noemt het onkunde, ik noem het onwil.

            ‘Als het niet op onze voorwaarden gebeurt, zijn de rapen gaar’
            Uitgevers vergeten een ding: De klant is degene die betaald en dus voor omzet zorgt en als je door ‘onkunde’ van je klant vervreemdt ben je die kwijt.
            Die gaat op zoek naar alternatieven. (want de klant wil lezen.)

            Ik neem aan dat je met ‘onrechtmatigs’ doelt op het uploaden van ingescande boeken of van DRM ontdane ebooks.
            Downloaden is in Nederland niet illegaal.

          • Potatoes potatoes. Onkunde of onwil, wat uitgeverijen wel fo niet goed doen is in ieder geval een hele andere discussie dan die over de bibliotheken.

            En nee, ik doelde op overheid die dertig miljoen in een E-Bieb wilde steken, waarvan de rechten niet geregeld waren.

            En ja, downloaden in Nederland is legaal. En ja, daardoor lopen auteurs legaal inkomsten mis. Maar ook dat is weer een hele andere discussie.

          • Marcel,
            Ben eigenlijk wel benieuwd wat LIRA hier van vindt. Eigenlijk is dit een kans die mogelijkheden biedt, maar door een domme nalatigheid wordt dit mooie project om zeep geholpen, of op zijn minst vertraagd.
            Verspreiden van werk, en het liefst tegen een faire vergoeding is toch het streven van auteurs?
            Een schrijver als Froon Akker heeft zijn eigen plan getrokken en verkoopt zelf zijn eigen werk.
            Natuurlijk sta je als auteur sterker met een goed uitgevershuis, maar volgens mij zien de meeste uitgevers meer bezwaren dan mogelijkheden met ebooks.
            Zelf lees ik met groot genoegen ruim 5 jaar vanaf een ereader, wissel dat af en toe af met het lezen van een papieren boek. Alles heeft zijn charme en ik zie de voordelen van digitaal lezen.

          • Ik weet dat de Lira (en de VVl) hier achter de schermen druk mee bezig is, Tim.

        • Maarten van der Werf zegt:

          Onderaan dit artikel staat een uitleg van de prijsvorming van e-books. Die is niet officieel, maar volgens mij wel reeel. Het is volgens mij een blinde vlek van de koper dat de kosten van een boek in het papier zitten.

          http://www.boekvertalers.nl/2013/02/01/geld-voor-uw-waar/#more-8942

          • @Maarten,
            bedankt voor de link.
            toch ben ik van mening dat dit verhaal niet moet opgaan voor ebooks.
            40% voor het doorschuiven van een bestandje van 400kb?
            de boekhandel, die per boek meer krijgt dan een auteur…

  2. Ik moet zeggen dat ik het toch bij het traditionele papier blijf houden. E-book lezen voor mij niet lekker en ik zal die zeker ook niet lenen via de bibliotheek. Hetzelfde trouwens met de mp3-tjes die je ook kunt lenen bij de bibliotheek.
    Maar ik moet wel zeggen dat ik eerder geneigd ben een boek te lenen via de bibliotheek dan te kopen, dus wat misschien een goed idee zou zijn is om de vergoeding die uitgevers en auteurs krijgen voor hun uitgeleende boek te verhogen. En meteen daarbij mag de jaarcontributie voor de bibliotheek ook hoger. Ik vind het prima, maar 50 euro per jaar voor onbeperkt boeken en dvds lenen is natuurlijk een schijntje. En zeker als je weet dat het meeste werk in een bibliotheek door vrijwilligers gedaan word. Dus met een verhoogde jaarcontributie kan er weer wat extra naar de auteurs.
    Feit blijft denk ik wel dat veel mensen de prijzen voor boeken en ook cds en dvds te hoog vinden. Daarom vinden boeken nog steeds gretig aftrek op een tweedehandsmarkt. Ik krijg bv niet eens mijn eigen boek verkocht aan mijn oma omdat ze de prijs te hoog vind.
    Overigens, als ik wel een e-book zou willen, dan natuurlijk wel fysiek op mijn computer en niet in de cloud.

    • Roeleke van der Meer zegt:

      ‘ dat het meeste werk in de bibliotheek door vrijwilligers wordt gedaan. ‘ ??
      Waar baseer je dit fabeltje op?

      • Daar verbaasde ik mij ook al over 🙂

        • Het ‘meeste werk’ zal vast (nog) niet kloppen. Maar er wordt steeds meer werk inderdaad door vrijwilligers gedaan. Sterker nog, omdat ik een kleine uitkering had wilde de uitkeringsinstantie mij verplichten om als vrijwilliger in onze plaatselijke bieb te gaan werken omdat daar ‘gaten’ vielen vanwege de bezuinigingen. Dan hoefde ik niet meer te solliciteren … De meeste kleine bibliotheekjes in mijn regio die overeind worden gehouden in kleine woonkernen (in een buurthuis of school) worden uitsluitend bemenst door vrijwilligers. Anders zou de voorziening totaal vervallen.

          • Bizar…

          • Gebasseerd op mijn eigen bibliotheek.
            De rest van je verhaal klopt, alleen in mijn geval moest ik zelf het werk zoeken en mocht het niet mijn sollicitatieplicht verhinderen.
            Overigens heb ik niets tegen vrijwilligerswerk natuurlijk, maar ik zou graag een vaste baan hebben in de bieb. Ik zit er nu al zo vaak 🙂

      • Op de vacatures bij mijn eigen bibliotheek, wat onderdeel is van een groter geheel, namelijk Groene Hart Bibliotheken. Dus zeker geen fabeltje (anders had ik het ook niet gezegd). Ik zoek werk, dus ik zou wel een vaste aanstelling willen.

  3. “Geld waar de uitgevers en schrijvers geen cent van gingen zien, om het nog niet eens te hebben over de boekwinkels.”

    Hier ben ik het niet mee eens. De uitgevers en auteurs die wel afspraken hebben gemaakt over hun boeken zijn daarvoor vorstelijk beloond. Ik spreek uit ervaring.

  4. Het is natuurlijk ook de vraag of bibliotheken nog wel van het belang zijn dat ze waren. Vroeger (pre-internet) was het vrijwel onmogelijk om aan zovel kennis, informatie en leesvoer te komen, als je niet hele diepe zakken had. De openbare bibliotheek vervulde een ongelooflijk belangrijke functie om al die kennis beschikbaar te stellen.

    Natuurlijk is niet alles veranderd. Immers: voor sommigen is toegang tot boeken nog steeds lastig omdat ze er de middelen niet voor hebben. Maar de toegang tot de informatie hebben we steeds minder nodig.

    Wordt er al gekeken naar een model dat lijkt op Spotify eigenlijk? Dat een de rechthebbenden (schrijvers & uitgevers) worden gecompenseerd op basis van hoe vaak een boek wordt geopend? Dus als ik in een maand veel tijd steek in jouw boek, betaal ik een groot deel van mijn abonnementsgeld van die maand aan jouw boek. En als ik er 5 minuten in blader krijg je (bijna) niets. Zoiets? Of is dat allemaal veels te eng?

    • Ja, er worden verschillende Spotify-modellen onderzocht, Mark. Maar Spotify draait op dit moment nog met enorm verlies, dus men kijkt met argusogen.

      • Yep! Snap ik! Zou een dergelijke dienst dan duurder zijn dan Spotify? Fysiek (dus met bandbreedte en servers enzo) moet zo’n dienst vele malen goedkoper te draaien zijn. Vraag is dus hoeveel rechten je zou moeten afstaan om zo’n dienst levensvatbaar te maken. Kan me voorstellen ook dit goedkoper te doen is. Je luistert naar honderden liedjes per maand, maar je leest in beginsel geen honderden boeken per maand… Toch?

  5. Goed stuk Marcel, met een prikkelende vraagstelling.
    Terzijde: met dit project hoeft een lezer nooit meer een boek te kopen. De cadeaumarkt daarentegen blijft bestaan.

    Op persoonlijke titel…

  6. Miriam Wesselink zegt:

    Er staat in de Volkskrant van zaterdag 9/3 een artikel (oorspronkelijk uit de NY Times) over de plannen van Amazon en Apple om een digitale ruilbeurs op te zetten. Amazon heeft al een patent, Apple heeft er een aangevraagd. Het principe achter deze ruilbeurzen is dat de klant een eigen ruimte heeft waar hij zijn boeken, films en liedjes bewaart. Hij kan zo’n boek verkopen aan een andere gebruiker, waarbij het uit zijn eigen ruimte verdwijnt.
    Uitgevers en mediabedrijven zijn erg huiverig.

    Ik ben erg benieuwd hoe dit soort dingen zich zullen ontwikkelen.

Trackbacks

  1. […] Marcel van Driel gaat op zijn weblog in op meer inhoudelijke aspecten van deze kwestie. […]

Laat wat van je horen

*