IMPROVISEREN MOET JE PLANNEN

 

Waanzinnige PlannenIk had het zo mooi bedacht. Op 1 februari moest ik de eerste versie van mijn manuscript ‘Waanzinnige Plannen! – en hoe ze te realiseren’ inleveren bij uitgeverij Scriptum. Al mijn afspraken had ik keurig voor de week daarna gepland. Maar zoals het vaak gaat met plannen, liep het allemaal anders. Ik realiseerde mij namelijk dat de structuur van het boek niet klopte. Na overleg met de uitgever besloten we de volgorde van de hoofdstukken om te gooien en de deadline een maand te verschuiven.

Vol goede moed wilde ik aan de tweede versie beginnen, maar dat ging niet. Mijn week zat namelijk geheel volgepland met afspraken, verjaardagen, de Lira nieuwsjaarsborrel en de Paul Harlanddag waar ik in een panel zat. Ik (her)schreef geen woord. En daar baalde ik van. Ik wilde aan de slag!

‘Life is what happens to you while you’re busy making other plans,’ zei John Lennon al. Voor veel mensen is dat een reden om maar helemaal niets te plannen. Maar dat werkt in de meeste gevallen niet, niet als je echt iets wilt bereiken. Voor mijn uitgever is het belangrijk om te weten wanneer ze een manuscript krijgen. Ze moeten een redacteur vrijmaken, het boek ruim van te voren aankondigen in de folder en soms zelfs tijd reserveren bij een drukker. Als ze het boek ‘wel een keer krijgen’ dan werkt dat niet.

Maar ook voor mijzelf is een planning essentieel. 1 oktober moet ik de eerste versie van ‘Nachtmerrieman’ inleveren bij Meulenhoff Boekerij en dat betekent dat ik uiterlijk 1 maart aan de thriller ga beginnen. En dan moet ‘Waanzinnige Plannen’ wel af zijn.

Gelukkig ben ik een kei in improviseren. Ontmoetingen worden bel- of Skype-afspraken, deelprojecten worden verschoven of gedelegeerd en nieuwe (her)schrijftijd wordt ingepland. De grap is echter dat ik alleen maar kan improviseren omdat ik een plan heb om van af te wijken. Zonder planning is improvisatie waardeloos. Dan doe je maar wat en heb je veel minder controle over het eindresultaat. Acteur Christopher Walken zegt daarover: ‘Improvising is wonderful. But the thing is that you cannot improvise unless you know exactly what you’re doing.’

Kunstenaars die van de regels afwijken, zorgen ervoor dat ze regels eerst door en door kennen. Ze weten exact waar ze wanneer van af moeten wijken. Dat geldt ook voor Waanzinnige Plannenmakers. Je doel genereert een planning. Je planning is een blauwdruk. Daar kun je op punten vanaf wijken, zolang je einddoel maar leidend blijft. Je probeert tenslotte je einddoel te halen, niet perfect je planning uit te voeren. Je planning is niet je doel! Maar zónder planning, deadline of helder geformuleerd einddoel blijf je vaak hangen in goede bedoelingen. Dan kun je nog zo goed zijn in improviseren, je resultaten blijven uit.

Omdat ik inmiddels ervaring heb met verschuivende deadlines, heb ik voordat ik begon een maand tussen ‘Waanzinnige Plannen’ en ‘Nachtmerrieman’ gepland. In het gunstigste geval had ik een paar weken ‘vrij gehad. Nu heb ik ruim de tijd om het eerste boek af te maken, voordat ik aan het volgende begin. En om te improviseren. Want ook dat moet je plannen.

Reacties

  1. Hmmm, ik weet het zo net nog niet. Improviseren zien als ‘van je plan afwijken’ miskent de kwaliteiten die in improviseren zitten. Improviseren wordt op die manier een Plan B, dat wat je doet als de planning niet uitkomt. Maar als je vooraf al weet dat je plan A toch niet gaat realiseren, waarom dan niet in plaats van een plan gemaakt een einddoel gesteld en gaandeweg dat einddoel (en de deadline) niet uit het oog verliezen.
    Improviseren is in mijn (onze) visie een uitstekende tool om als eerste keus te beschouwen. Bij improviseren werk je vanuit verbinding, vanuit vertrouwen op kennis en vaardigheid en vanuit het uitgangspunt dat na Stap 1, Stap 1 komt. Voorbereid in het Hier en Nu steeds weer opnieuw keuzes maken en stappen zetten. Dat je bij improviseren zonder planning ‘…maar wat doet…’ zoals je schrijft is onzin. Leg dat eens voor aan mensen die geïmproviseerd theater maken of geïmproviseerde muziek. Doen die maar wat? Nee hoor, die gebruiken de vrijheid die ze hebben binnen de kaders die gesteld zijn en zetten hun tools en vaardigheden optimaal in om een vooraf onbekend eindproduct af te leveren. Vanuit het vertrouwen dat ze de vaardigheid hebben om het tot een goed einde te brengen.
    Improviseren moet je niet plannen. Dat moet je doen!

  2. Ik heb jarenlang theatersport gedaan en als ik daar iets van geleerd heb, is dat je niet kunt improviseren zonder de juiste voorbereiding en training. Zonder plan(ing) werken is zeker niet onmogelijk, maar voor grote projecten kan ik het alleen maar afraden. Je improviseert veel beter op een bestaand plan dan op niets.

    En geen enkel plan is goed genoeg om alles af te dekken. Maar gelukkig hoeft dat ook niet, daar hebben we improvisatie voor :).

  3. Misschien zijn we het wel meer eens met elkaar dan het lijkt, alleen gebruiken we andere woorden. Improvisatie zonder training en voorbereiding kan inderdaad niet. Je zult je improvisatievaardigheid moeten ontwikkelen (training) en voor je aan iets begint, ben je inhoudelijk op de hoogte van de ins en outs, dat is juist bij improvisatie noodzakelijk omdat het je enige zekerheid is. Daarom schreef ik ook dat je ‘vóórbereid in het hier en nu’ bent. ‘Improvisation is not about non-preparing, let’s end that myth.’ Ik weet niet wie het zei, maar het is zo waar.
    Collega Henk van der Steen spreekt bij de voorbereiding altijd van een ‘Van Plan…’ ipv een plan of planning. Daarmee voorkom je dat het plan je tijdens het proces de ogen en oren sluit voor dingen die beter zijn of effectiever.
    Voor mij blijft staan dat je improviseren niet moet plannen, maar dat je het als uitgangspunt van denken en handelen moet beschouwen. Dat maakt je een stuk flexibeler.

    • Ik denk zeker dat we het gedeeltelijk eens zijn. Ik zing jazz en van onze lerares ‘moeten’ we altijd eerst het nummer uit ons hoofd leren, voordat we ermee gaan improviseren. Dat is ook wat Christopher Walken zegt in hetzelfde interview. Pas als je de tekst goed kent en je karakter snapt, dan kun je effectief improviseren.

      Dat bedoel ik met planning, je moet wel een basis hebben. Mijn crowdfundingproject had een maand voorbereidingstijd. Daarna ging hij van start en ging ik improviseren. Ik zie veel projecten mislukken omdat mensen geen idee hebben waar ze aan zijn begonnen. Dan helpt improviseren vaak ook niet meer.

  4. Ik vind het sowieso jammer dat boeken een beetje lijken te verdwijnen…. 🙁

Laat wat van je horen

*