Ontlezing is een feit

NRCOntlezing
‘Feit is: we lezen steeds minder boeken,’
staat er op de voorpagina van de NRC Next. Feit. Dat is iets anders dan een aanname. Feiten zijn gebaseerd op cijfers. Bewijst de krant vandaag mijn ongelijk? Zat ik er met mijn blog van vorige week helemaal naast?

Maar in de krant blijkt het alleen over gedrukte media te gaan. ‘De tijd die Nederlanders besteden aan het lezen van gedrukte media daalt,’ schrijft NRC. De cijfers zijn op basis van het aantal verkochte (algemene) boeken dat al jaren daalt.

Geen woord over e-books.

Ex-lezer
Wie niet leest, leeft maar een keer,’ schrijft Christiaan Weijts in het hoofdartikel in de krant. ‘Ik gun het [lezen] vooral de niet-lezers of ex-lezers.’ En: ‘Waarom zijn steeds minder mensen bereid zo’n relatieve geringe inspanning te leveren die hun leven onmiskenbaar verrijkt.

Mooie woorden, die mij als lezer en schrijver raken. Maar is het waar? Wordt er echt minder gelezen?

Verderop in de krant – in een stuk over Polare – schrijft Maarten Asscher (directeur Athenaeum boekhandel): ‘Het aandeel e-books in de omzet bedroeg slechts 3,2 procent. Na jaren van optimistisch gepraat van digitale goeroes ziet het er nog steeds niet naar uit dat Nederland massaal overstag gaat voor het digitale lezen, laat staan dat er op dit punt van een revolutie sprake kan zijn. Ook dit kan het acute probleem niet zijn.’

spotify-logo-primary-vertical-light-background-rgbWat er mist in dit betoog, is het woordje ‘betaalde’ – als in ‘betaalde e-books’ en ik moet meteen denken aan de muziekindustrie: De muziekindustrie stortte namelijk niet in elkaar door betaalde downloads, maar door onbetaalde. En pas nu – door iTunes en Spotify – begint de business weer uit het dal te klimmen.

Meerdere mensen uit mijn omgeving – veellezers! – hebben al jaren geen boeken meer gekocht of geleend omdat ze deze ‘gratis’ krijgen. Nederlandse literatuur, alle ‘Game of Thronesboeken,’ zelfs ‘Joyland’ van Stephen King, een boek dat officieel niet eens als e-book verkrijgbaar is. Deze mensen lezen meer dan ooit! Maar niet betaald…

Ook over de tweedehandsmarkt wordt met geen woord gerept in de krant. Maar sinds Bol.com met succes tweedehands boeken verkoopt via de site, gaat het slecht met De Slegte. Is dat toeval? Marktplaats, boekwinkeltjes.nl, wat is de impact van deze sites op de handel?

Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat deze omzet niet terecht komt in de algemene cijfers.

tweedehands boekenIn een Wired artikel uit 2012, zegt Sam Missingham, co-founder van Future Book: ‘Amazon’s second hand market has revolutionized the way people buy second hand books. There’s almost no book I can’t buy now if I want a copy — 10 years ago I could have taken a year scouting through second hand shops and still not have found what I want. Now one five-second search on Amazon and you can have it delivered to your door.’

Zou dat in Nederland zo heel erg anders zijn? Zou een deel van de omzet niet verschuiven naar tweedehands, als gevolg van de crisis? En wat dacht je van al die ongelezen boeken in de kast? Uit een onderzoek uit 2012 blijkt dat er veel meer boeken worden gekocht dan gelezen. Is het mogelijk dat – om geld te besparen – de ongelezen boeken nu tevoorschijn worden gehaald?

Ik weet het niet. Uit het zelfde onderzoek blijkt overigens dat er al jaren een dalende trend is qua lezen. Maar eentje die geen gelijke tred houdt met de verkoop van boeken. Zou dat er aan de hand zijn? Wordt er al jaren minder gelezen, maar blijft men stug boeken kopen die op de plank liggen te verstoffen en zijn we daar nu mee opgehouden?

Zelf lees ik steeds meer. Ik betaal ook voor mijn boeken. Maar ja, wel aan Amazon die ze in enkele seconden op mijn Kindle zet. Daar heeft de Nederlandse boekhandel ook niks aan.

dvdsFeit is dat er steeds minder dvd’s worden verkocht, maar er wordt niet minder gekeken. Er wordt steeds minder voor muziek betaald, maar niet minder geluisterd. Maar wanneer de omzet van algemene boeken daalt, wordt er volgens krant en boekenbranche automatisch minder gelezen, dat is kennelijk een feit.

Waarom blijf ik hier zo op hameren? Ben ik de Don Quixote van het boekenvak, strijdend tegen de windmolens van de ontlezing? Waarom wil ik de onderste steen boven hebben wat betreft de oorzaak van de terugval in verkoop van boeken?

Omdat het cruciaal is voor de toekomst van ons vak! Als er daadwerkelijk minder gelezen wordt, dan moet de branche een andere strategie volgen. Dan moeten we de lezer terug zien te halen, boeken en verhalen weer interessant maken, bibliotheken openen in plaats van sluiten, lezen (nog) belangrijker maken op scholen.

1276_books_everyone_should_readMaar als het lezen verschuift van gedrukt naar digitaal, van betaald naar onbetaald, dan moeten we inzetten op meer e-books met lagere prijzen, op lezen in de cloud. Dan moeten we de grote boekhandels weer aantrekkelijk maken voor de consument, met het juiste aanbod en de beste service. Dan gaat het om beschikbaarheid en betaalbaarheid, zowel online als offline. Dan gaat het er om dat we de consument weer laten betalen voor onze content. Zodat het leuk én rendabel blijft voor schrijvers, uitgevers en boekhandelaren om prachtige boeken te maken, te verkopen en daarmee het leven van de lezer te verrijken.

Reacties

  1. De vraag is of je lezers terug kan halen naar een achterhaald medium. En heb je überhaupt nog lezers in de traditionele zin? Volgens mij nemen mensen nog graag verhalen op, maar doen dat liever hapklaar en zonder moeite te doen, kijk bv. naar films, online media en TV. series. Ben je lezer, of ben je een consument van creativiteit? Ik moet bij deze noodkreten altijd denken aan het lot van de keuterboer tijdens de industriële revolutie. Die vonden het ook vervelend dat hun landbouw effectiever kon met inzet van industriële middelen. Uiteindelijk werd de consument daar kosten effectief en sneller door bedient. Gemakt dient de mens. Dan kan je als boer verlangend terugkijken naar je zeis of paardenploeg, maar heeft dat zin?

    • Marcel van Driel zegt:

      Als we de lezer inderdaad kwijtraken, dan heb je gelijk, John. Maar die vraag wordt nog steeds niet duidelijk beantwoordt. De boekenomzet in 2013 was 41 miljoen euro en er zijn meer dan 1.500 boekhandels in Nederland. Dat klinkt toch als een bloeiende bedrijfstak.

      • Dat is een gemiddelde omzet van iets van 27.000 per boekhandel in 2013. Of die omzet een teken van een bloeiende bedrijfstak is, dat weet ik niet hoor. Als het een beetje formaat winkel is met personeel blijft dar weinig van over. Weet je of er veel boekhandels bijkomen? In het nieuws zie ik ze alleen maar afsterven. 🙂

        • Marcel van Driel zegt:

          Ja, komen er ook bij, ieder jaar. Teloorgang gaat lang zo hard niet als in de videobranche (-20% voor tweede jaar op een rij.)

  2. marcel,
    dvd zakt al 3e jaar met ruim 20%. overigens was het -23 in 2013 maar dit terzijde.

    maar mis je gewoon niet iets heel simpels ;-0 ?
    waarom denken mensen dat als iets digitaal is , dat ze er niet voor hoeven te betalen? waarom betaal je wel voor een brood in de winkel maar niet voor iets digitaals zoals muziek, film,games en boeken?
    DAT is het probleem: de mindset.
    Er is genoeg aanbod joh. maar in de NL cultuur zijn de muziek,film, games en boeken uitgevers allemaal zakkenvullers in de ogen van het gemiddelde publiek. Die verdienen geld zat hoor je dan, OF ach die ene die ik download voelen ze ook niet….
    Zo was het al ruim 12 jaar geleden met muziek, daarna film en games en sinds een jaar of 2 is dat bij boeken….
    Over de film,muziek en game branche maakte men zich niet zo druk….maar nu gebeurt het bij de boeken.
    tja dan kom je aan “cultuur” en dan maakt men zich wel druk. vreemd he?

    • Marcel van Driel zegt:

      Ik denk niet dat ik dat mis, Eric, ik zie dat inderdaad gebeuren. Sterker nog, zolang wij blijven focussen op de zogenaamde ontlezing, gaan we hier niks mee doen…

  3. Het gebrek aan cijfers laat wel veel ruimte voor speculatie inderdaad.

    Nu zijn er wel wat theoriën te vormen natuurlijk. Er spelen in dit geval denk ik een aantal dingen door elkaar en dat maakt een analyse moeilijk.

    Ten eerste is het aanbod van digitale boeken bijna oneindig geworden (en we weten wat er met de gemiddelde prijs van een goed gebeurt wanneer het aanbod oneindig wordt…)
    Dit wordt enerzijds veroorzaakt door het feit dat een e-book te kopiëren valt en dus inherent “defect” is. Ik wil hier geenzins een potje breken voor illegaal kopiëren, maar de stelling dat mensen geen e-books moeten kopiëren is louter normatief, en van weinig praktisch nut op het moment. Zelfs een prijsstelling van 0,99 cent zal bij velen het gevoel geven dat er teveel betaald wordt, want “de buurman heeft hem gratis gekopiëerd”. Mensen denken nu eenmaal zo.

    Daarnaast is het zo dat de diversiteit van e-books is geëxplodeerd; iedereen kan nu een boek schrijven en uitgeven. Een Amazon account volstaat. En ik heb gemerkt dat veel indie schrijvers maar wat happig zijn op het gratis weggeven van hun e-book in de hoop reviews te verzamelen. Sinds ik mijn Kindle heb heb ik van allerlei gratis ebooks “gekocht” (en nee, ik kopiëer niet…)

    Ten tweede is het crisis, hetgeen een beweging naar alternatieven zowieso in de hand werkt. Dit is een welbekend economisch principe.

    Ik denk dus dat je gelijk hebt. Er wordt helemaal niet minder gelezen. Het is alleen zo dat het medium dramatisch is veranderd en het verkoopproces misschien zelfs nog meer. De huidige traditionele uitgevers en boekhandelaars zitten massaal in een soort ontkenningsfase en weigeren te aanvaarden dat de wereld is veranderd en hun ‘monopolie’ in de lezers industrie is verdwenen. (ja, ik ben hier kort door de bocht. Generalisaties lezen nu eenmaal gemakkelijker…) Wijzen naar een externe factor als “er wordt minder gelezen” ligt dan voor de hand, maar is naar mijn mening volkomen onzin. Een lichtpuntje hier is natuurlijk wel dat zolang zij zitten navelstaren, de markt open ligt voor innovatie.

    Dus Marcel: ik heb je gedurende de 20 jaar dat wij elkaar kennen regelmatig met woeste ideëen zien komen. Ik zou zeggen: grijp je kans! 🙂

  4. Iedere zichzelf respecterende branche analyseert zijn/haar omzet en markt, om (bij) te sturen. Wordt dit wel gedaan en niet gedeeld? Wordt dit niet gedaan? Wie zou dit moeten doen? Uitgevers? Handelaren? Allemaal? Nu worden er alleen met de nodige moeite omzet/afzet cijfers bij elkaar geharkt en selectief gedeeld. Maar wat of hoe de klanten lezen/willen lezen, enz. komt volgens mij al helemaal niet aan bod.
    Er zijn de nodige overkoepelende organen waar de meesten in de branche bij zijn aangesloten(geld aan betalen); ligt hier dan misschien een taak voor ze?

    Volgens mij praten we over een omzet van honderden miljoenen. Die omzet staat onder druk.(eufemistisch) Is er nou geen groep(je) belanghebbenden die zich dit realiseren en daar actie op ondernemen?
    Nu komt er bijna wekelijks een flatulair verhaal van een of andere broddel journalist en er verandert denk ik niets wezenlijks.
    Hoe kan het dat een branche die zich zo verbonden voelt als er (kritisch)over gepraat wordt, niet tot daadkracht komt om het zware weer waarin men verkeert met zijn allen, ook met zijn allen het hoofd te bieden.
    Als de branche kritisch benadert wordt, sluit men schijnbaar automatisch de rijen, maar als het op de meest elementaire bestaands voorwaarden aankomt, lijkt die ‘eenheid’ ver te zoeken.
    Dat vind ik op zijn minst zonde.

  5. Mensen naast “kijk- en luistergeld” ook “internetgeld” laten betalen en schrijvers per geschreven boek een uitkering/subsidie betalen.
    Als ik een monteur laat komen om voor mij wat werkzaamheden te verrichten in huis krijg ik voor zo’n 6 uur werk een rekening van ruim 800 euro. Een schrijver is vaak vele maanden bezig met het schrijven van een boek. Daarna werken er nog vele mensen aan een boek zoals de uitgever, redacteur, vormgever, drukker, etc. Het lijkt me niet meer dan redelijk dat lezers voor die werkzaamheden netjes betalen ipv het boek illegaal te downloaden.
    Wel kan er wellicht gekeken worden naar de vaste boekenprijs.
    Ik moest wel lachen dat je schrijft dat ongelezen boeken nu tevoorschijn worden gehaald, dat is inderdaad wat ik doe! Ik heb zelfs een boek (De vier maaltijden van Meir Shalev) al bijna 20 jaar in mijn boekenkast staan, en nog steeds niet gelezen! Ik heb al een hele stapel nog-te-lezen-boeken uit mijn kast geplukt!

  6. Morgen op pagina2 van nrc next factchecking?

  7. Misschien moet er trouwens ook iets veranderen aan de wetgeving. Waarom hoeft een site als “The pirate bay” geen bedrag te betalen voor het distribueren van boeken?

  8. internationale wetgeving, ja, dat wordt al een stuk lastiger te regelen 😉

  9. Hallo allen hierboven,
    Allemaal ‘de Barbaren’ , van Alessandro Baricco. (Verkrijgbaar in alle modaliteiten: nieuw, gebruikt, ebook, bibliotheek)
    Er is meer aan de hand……..

Trackbacks

  1. […] Gelukkig zijn anderen wel bereid om de kat de bel aan te binden. Het zijn voornamelijk schrijvers. Sommigen voerden in het eerste februariweekend in diverse steden actie voor de gesloten deuren van Polare-boekhandels, onder andere in Den Bosch en Leiden. Auteur Christiaan Weijts beschreef in NRC Next van 3 februari een recent publicitair tripje van onder meer zijn uitgeverij. Onbedoeld werden die dag de problemen van het boekenvak voor alle deelnemers pijnlijk duidelijk [paywall]. Ook signaleert hij terecht dat er weliswaar veel meer dan vroeger van schermen wordt gelezen, maar dat dat het soort lezen is waar (in mijn woorden) schrijvers en uitgevers blij noch rijk van worden. Marcel van Driel komt tot een min of meer gelijkluidende diagnose. […]

Laat wat van je horen

*