De boekverkoper als superheld

bblTijdens het Beste Boeken Live Event sprak ik een ode uit aan de boekhandelaar. De speech stond al als filmpje op YouTube maar op verzoek is hieronder ook de hele tekst te lezen.

Presentatie Beste Boeken Live

“Eigenlijk zijn jullie boekverkopers de echte Superhelden. Doordat jullie iedere dag opnieuw het gesprek aan gaan met de klant. Doordat jullie iedere keer weer opnieuw de vraag stellen: waar hou je van? Doordat jullie iedere dag weer opnieuw een aanbeveling doen: dit boek moet je lezen!

Gisteren signeerde ik op de Uitmarkt in Amsterdam. En al snel kwam ik erachter dat als ik ging zitten wachten tot er iemand naar mij toekwam – voor een handtekening of een boek – dat ik hier met Sint Jutemis nog zou zitten. Dus ik deed wat een boekhandelaar doet. Ik vroeg aan ieder kind dat passeerde: hoe oud ben je? Hou je van spannende boeken? Mag ik je wat over de serie Superhelden.nl vertellen?

Na een paar uur waren alle delen 1 verkocht. Tientallen kinderen gingen met een glimlach op hun gezicht en een boek onder hun arm naar huis. In gedachten waren ze al op het eiland Pala en werden ze samen met de personages in het boek opgeleid tot superhelden.

Voor mijn werk reis ik veel en iedere stad waar ik kom, bezoek ik de plaatselijke boekhandel. Ik kijk of mijn boeken er staan en maak een praatje met de verkoper. Een paar weken geleden was ik in de kinderboekwinkel in Arnhem. De eigenaresse begon meteen te vertellen. Wat haar opviel, was dat de Superheldenreeks gewoon door bleef verkopen. Naar de meeste nieuwe boeken is na een aantal maanden of een jaar geen vraag meer en de meeste eversellers zijn al tien of twintig jaar oud. Maar Superhelden.nl verkocht ze het hele jaar door, jaar in, jaar uit. ‘En,’ zei ze, ‘het wordt gelezen door jongens én door meisjes. Dat is iets wat niet heel vaak voorkomt.’ Maar het allerbelangrijkste, vertelde ze, was dat het eerste deel vrijwel altijd gekocht werd door een vader, moeder of grootouder en dat de andere twee delen door het kind zelf werden gekocht. Dat bewees voor haar dat de boeken echt voor de doelgroep waren geschreven.

Maar ze vergat het belangrijkste en dat was haar rol als boekverkoper. Want een titel kan nog zo goed zijn, zo spannend, zo geschikt voor de doelgroep, als de lezer niet van het bestaan weet, dan flopt het boek. En het succes van Superhelden.nl is te danken aan haar en aan jullie.

Want als jullie het eerste deel niet massaal hadden ingekocht in 2011, hadden we er geen 10.000 van verkocht. En als jullie daarna deel twee en het laatste – zwaar vertraagde – derde deel niet in stapels hadden neergelegd, hadden we geen 35.000 stuks van de trilogie verkocht. Als jullie niet persoonlijk het boek hadden aanbevolen, omdat het spannend was en anders, dan had het nooit zijn weg gevonden naar al die jonge lezers en lezeressen.

En natuurlijk, het is onze boterham. Als jullie geen boeken verkopen, moet de winkel dicht, als ik geen boeken verkoop, moet ik een baan gaan zoeken (en wie wil mij na vijftien jaar fantaseren nog ergens voor hebben?). Maar het gaat om veel meer dan dat! Het lezen van boeken leert kinderen empathie. Door zichzelf te verplaatsen in de hoofdpersonen vragen ze zich af hoe het zou zijn als zij in zo’n situatie terecht zouden komen. Want uit een recente studie blijkt dat ‘verhalen de macht hebben om emoties tot leven te brengen, en kinderen te helpen inzicht te krijgen in hun eigen gevoelens en die van anderen.’ Ze leren bijvoorbeeld hoe het is om een superheld te zijn!

‘Hoe zou ik reageren als ik ontvoerd werd naar een eiland?’

‘Welke beslissing zou ik nemen als ik moest kiezen tussen twee kwaden?’

‘Als het lot van de wereld van mij af zou hangen, zou ik dan mijn leven – en dat van mijn vrienden – in de waagschaal durven leggen?’

Als boeken kinderen toegang geven tot hun emoties, dan zijn jullie – de boekverkopers – de poortwachters. Door jullie aanbevelingen komen ze in aanraking met andere boeken dan die ze al kennen. En Superhelden.nl is anders dan de meeste andere boeken.

Dat weet ik, omdat lezers mij dat mailen. Of tweeten. Of Facebooken. En soms drukken ze zelfs een briefje in mijn handen, zoals deze jongedame deed na een schooloptreden in Steenwijk:

‘Beste Marcel van Driel,

Ten eerste wil ik u een compliment geven voor het schrijven van de superboeken 1,2 en 3. Ik lees helemaal niet graag en ik ben dyslectisch, en ik kon niet stoppen met lezen, zo leuk was het. Toen ik het boek las, zag ik al helemaal de film voor me, omdat ik een beelddenker ben.’

Nog even los van het geweldige compliment, wat voor een superheld ben je als je dit durft te schrijven en aan de auteur te overhandigen?

Op diezelfde Uitmarkt kwam een dame mij een hand geven. ‘Ik ben leesbevorderaar,’ zei ze, ‘en ik wilde je bedanken voor je serie Superhelden.nl. Je hebt zoveel kinderen over hun leeshobbel heen geholpen met je boeken. Dank je wel daarvoor.’

Maar ook zei onderschatte haar eigen rol. Want hoe goed ik mijn boeken ook probeer te schrijven, als ze de lezers niet bereiken, blijven de woorden opgesloten zitten tussen de kaften. Het zijn mensen zoals zij en zoals jullie die de match maken. Jullie zijn de cupido’s van het woord.

Of moet dat zijn: de superhelden van het boek?

Judith Visser tweette ooit: “Boeken schrijven zichzelf net zo min als ze zichzelf verkopen.” En dat is zo waar! Niet alleen schrijvers hebben jullie hard nodig, maar ook de lezers. Zij weten vaak nog niet wat ze willen!

Daarom ben ik zo dankbaar voor jullie inspanningen. Omdat jullie je nek uitsteken als je een nieuwe serie inkoopt, wanneer je iets onbekends op de stapel legt, wanneer je tegen je de lezer zegt: Superhelden.nl MOET je lezen, geloof me maar, je kunt het niet wegleggen.

Want dat is wat ik probeer te bereiken. Ik schrijf boeken die je ’s avonds in bed leest, terwijl je ouders denken dat je slaapt. Ik schrijf boeken waarvan je denkt: nog één hoofdstuk, dan, alleen dacht je dat drie hoofdstukken geleden ook al. Ik schrijf boeken waarvan je aan het eind van ieder deel denkt: ik MOET weten hoe het verder gaat.

En daarom verschijnt er in januari volgend jaar een vierde deel van Superhelden.nl en het jaar daarna een vijfde. Omdat niet alleen de lezer, maar ook ik wil weten hoe het verder gaat. En als je de reeks vergelijkt met een Amerikaanse tv-serie, wat veel mensen doen, dan zijn de eerste drie delen seizoen 1 en de twee nieuwe delen seizoen 2. Er is een nieuwe slechterik, een nieuwe uitdaging, maar we volgen dezelfde hoofdpersonen, dezelfde vijf personages waarmee we al drie boeken meeleven.

Maar er is één twist. Want één van de vijf is een verrader. Een van de vijf doet zich anders voor dan hij of zij is. Een van de vijf is geen echte Superheld.

Dit is de flaptekst.

‘Nu Mr. Oz verslagen is, heeft Iris samen met Alex, Fiber, Justin en YunYun in het geheim de leiding op Pala overgenomen. Pas wanneer ze de levensgevaarlijke Jabberwocky’s van Mr. Oz hebben uitgeschakeld, kunnen de kinderen naar huis. Maar dan dient zich een nieuwe vijand aan, eentje die toegang heeft tot het computersysteem op het eiland. Iris beseft dat een van haar vrienden een dubbelrol speelt. Maar wie is de verrader? En hoe kunnen ze de vijand het hoofd bieden als ze elkaar niet kunnen vertrouwen?’

Waar jullie in ieder geval wél op kunnen vertrouwen is dat ik mijn best heb gedaan om het beste deel uit de serie te schrijven. Nog spannender, nog emotioneler, met nog meer vaart en actie dan de eerste drie boeken. Ik hoop dat ik – én de lezer – weer kunnen vertrouwen op jullie. Dat jullie de boeken inkopen, neerleggen en – en dat blijft het allerbelangrijkste – aanbevelen aan de nietsvermoedende lezer. De lezer die nog nooit van Pala gehoord heeft, die nog niet weet wat de plannen van Mr. Oz zijn en wat hij voor Iris en haar Superhelden in petto heeft. En wanneer het kind met een boek onder de arm en een glimlach op haar gezicht de winkel verlaat, weet zij misschien niet wie de echte superheld is.

Maar ik weet het wel. Want de echte superheld, dat ben jij.

Dank je wel voor je aandacht.”