Ontlezing is een feit

NRCOntlezing
‘Feit is: we lezen steeds minder boeken,’
staat er op de voorpagina van de NRC Next. Feit. Dat is iets anders dan een aanname. Feiten zijn gebaseerd op cijfers. Bewijst de krant vandaag mijn ongelijk? Zat ik er met mijn blog van vorige week helemaal naast?

Maar in de krant blijkt het alleen over gedrukte media te gaan. ‘De tijd die Nederlanders besteden aan het lezen van gedrukte media daalt,’ schrijft NRC. De cijfers zijn op basis van het aantal verkochte (algemene) boeken dat al jaren daalt.

Geen woord over e-books.

Ex-lezer
Wie niet leest, leeft maar een keer,’ schrijft Christiaan Weijts in het hoofdartikel in de krant. ‘Ik gun het [lezen] vooral de niet-lezers of ex-lezers.’ En: ‘Waarom zijn steeds minder mensen bereid zo’n relatieve geringe inspanning te leveren die hun leven onmiskenbaar verrijkt.

Mooie woorden, die mij als lezer en schrijver raken. Maar is het waar? Wordt er echt minder gelezen?

Verderop in de krant – in een stuk over Polare – schrijft Maarten Asscher (directeur Athenaeum boekhandel): ‘Het aandeel e-books in de omzet bedroeg slechts 3,2 procent. Na jaren van optimistisch gepraat van digitale goeroes ziet het er nog steeds niet naar uit dat Nederland massaal overstag gaat voor het digitale lezen, laat staan dat er op dit punt van een revolutie sprake kan zijn. Ook dit kan het acute probleem niet zijn.’

spotify-logo-primary-vertical-light-background-rgbWat er mist in dit betoog, is het woordje ‘betaalde’ – als in ‘betaalde e-books’ en ik moet meteen denken aan de muziekindustrie: De muziekindustrie stortte namelijk niet in elkaar door betaalde downloads, maar door onbetaalde. En pas nu – door iTunes en Spotify – begint de business weer uit het dal te klimmen.

Meerdere mensen uit mijn omgeving – veellezers! – hebben al jaren geen boeken meer gekocht of geleend omdat ze deze ‘gratis’ krijgen. Nederlandse literatuur, alle ‘Game of Thronesboeken,’ zelfs ‘Joyland’ van Stephen King, een boek dat officieel niet eens als e-book verkrijgbaar is. Deze mensen lezen meer dan ooit! Maar niet betaald…

Ook over de tweedehandsmarkt wordt met geen woord gerept in de krant. Maar sinds Bol.com met succes tweedehands boeken verkoopt via de site, gaat het slecht met De Slegte. Is dat toeval? Marktplaats, boekwinkeltjes.nl, wat is de impact van deze sites op de handel?

Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat deze omzet niet terecht komt in de algemene cijfers.

tweedehands boekenIn een Wired artikel uit 2012, zegt Sam Missingham, co-founder van Future Book: ‘Amazon’s second hand market has revolutionized the way people buy second hand books. There’s almost no book I can’t buy now if I want a copy — 10 years ago I could have taken a year scouting through second hand shops and still not have found what I want. Now one five-second search on Amazon and you can have it delivered to your door.’

Zou dat in Nederland zo heel erg anders zijn? Zou een deel van de omzet niet verschuiven naar tweedehands, als gevolg van de crisis? En wat dacht je van al die ongelezen boeken in de kast? Uit een onderzoek uit 2012 blijkt dat er veel meer boeken worden gekocht dan gelezen. Is het mogelijk dat – om geld te besparen – de ongelezen boeken nu tevoorschijn worden gehaald?

Ik weet het niet. Uit het zelfde onderzoek blijkt overigens dat er al jaren een dalende trend is qua lezen. Maar eentje die geen gelijke tred houdt met de verkoop van boeken. Zou dat er aan de hand zijn? Wordt er al jaren minder gelezen, maar blijft men stug boeken kopen die op de plank liggen te verstoffen en zijn we daar nu mee opgehouden?

Zelf lees ik steeds meer. Ik betaal ook voor mijn boeken. Maar ja, wel aan Amazon die ze in enkele seconden op mijn Kindle zet. Daar heeft de Nederlandse boekhandel ook niks aan.

dvdsFeit is dat er steeds minder dvd’s worden verkocht, maar er wordt niet minder gekeken. Er wordt steeds minder voor muziek betaald, maar niet minder geluisterd. Maar wanneer de omzet van algemene boeken daalt, wordt er volgens krant en boekenbranche automatisch minder gelezen, dat is kennelijk een feit.

Waarom blijf ik hier zo op hameren? Ben ik de Don Quixote van het boekenvak, strijdend tegen de windmolens van de ontlezing? Waarom wil ik de onderste steen boven hebben wat betreft de oorzaak van de terugval in verkoop van boeken?

Omdat het cruciaal is voor de toekomst van ons vak! Als er daadwerkelijk minder gelezen wordt, dan moet de branche een andere strategie volgen. Dan moeten we de lezer terug zien te halen, boeken en verhalen weer interessant maken, bibliotheken openen in plaats van sluiten, lezen (nog) belangrijker maken op scholen.

1276_books_everyone_should_readMaar als het lezen verschuift van gedrukt naar digitaal, van betaald naar onbetaald, dan moeten we inzetten op meer e-books met lagere prijzen, op lezen in de cloud. Dan moeten we de grote boekhandels weer aantrekkelijk maken voor de consument, met het juiste aanbod en de beste service. Dan gaat het om beschikbaarheid en betaalbaarheid, zowel online als offline. Dan gaat het er om dat we de consument weer laten betalen voor onze content. Zodat het leuk én rendabel blijft voor schrijvers, uitgevers en boekhandelaren om prachtige boeken te maken, te verkopen en daarmee het leven van de lezer te verrijken.

De teloorgang van Polare en het spook van de ontlezing

(Ontwerp: Villa Grafica)

(Ontwerp: Villa Grafica)

Ontlezing
‘Er wordt steeds minder gelezen
,’ zei Susan Smit gisteravond bij Pauw en Witteman. ‘Dat is een feit.’

Er worden in Nederland steeds minder boeken verkocht. Dát is een feit. Maar worden ze ook minder gelezen?

Ik betwijfel het.

DVDmarkt
In 2013 daalde de omzet op de dvd-markt met meer dan 20%. ‘Er wordt in Nederland steeds minder film en televisieseries gekeken!´ Riep helemaal niemand. Uiteraard niet! Je hoeft de gesprekken maar te volgen op Twitter, Facebook of bij de koffiemachine. Iedereen heeft een mening over de laatste acht afleveringen van Breaking Bad, ondanks dat de VPRO ze pas vanaf maart 2014 uitzendt, de dvdbox nog niet verschenen is en ze nog niet op Netflix staan. Als je iets wilt zien, dan kan dat, betaald of niet. Zou dat met lezen echt anders zijn?

Ik geloof er niets van.

Kobo_ereader_touch_black_frontEngelse boeken
Vroeger kocht ik mijn Engelse boeken bij Amazon.com. Mijn geld kwam niet in Nederland terecht. Een paar jaar later schafte ik ze aan bij The American Book Centre, bestelde ze bij Broese Kemink of via Bol.com. Dat is Nederlandse omzet. Inmiddels heb ik een Kindle en gaat mijn geld weer naar de USA. Sinds ik een e-reader heb, lees ik alleen maar meer, maar het geld dat ik uitgeef is niet zichtbaar in de Nederlandse boekenomzet.

Ben ik de enige? Vast niet.

Wel koop ik substantieel minder boeken om cadeau te geven. Hoe komt dat? Omdat ik steeds vaker te horen krijg: ‘die titel heb ik al op mijn iPad staan.’ ‘Heb je daar ook voor betaald?’ vraag ik dan voorzichtig.

Nee.

Polare
Vanaf vandaag zijn alle Polarewinkels gesloten. Volgens de directeur is dat tijdelijk. ‘De Polare-winkels blijven zo kort mogelijk dicht’, zei de directeur Jan van de Wouw bij Pauw & Witteman. ‘Ik hóóp dat ik ze morgen weer kan openen. Ze zijn gesloten om te voorkomen dat er beslag wordt gelegd.

Polare BolDe ‘schuld’ lag bij het Centraal Boekhuis en de uitgevers, zei hij impliciet, die geen drie miljoen wilden investeren in een prachtig winkelconcept. Op Twitter werd de man afgemaakt. ‘Manager van #polare lijkt net zo liefdeloos over boeken te praten als zijn winkels,’ zei Sywert van Lienden. ‘Die directeur heeft wel een slecht verhaal, leiderschap en visie ontbreekt,’ aldus JanHenk Bouman. ‘Gasten bij #penw reageren alsof we nog in voor internet tijdperk leven en niemand online kopen of illegaal e-books lezen,’ vulde Irene Vonkeman terecht aan.

Wie ontlezing met harde cijfers kan staven, is een held. Erover beginnen omdat ’n paar boekwinkels sluiten, vind ik een zwaktebod,’ twitterde mr. John Lapré. Toch kwamen alle clichés weer langs: het lag aan de iPad, aan de kinderen die hun aandacht over steeds meer media moeten verdelen.

Ontlezing
Maar lezen kinderen écht minder? Uit een onderzoek in 2006 bleek het tegendeel. Toen was er ook al internet, toen waren er ook al games. Ook toen waren er kinderen die lazen en kinderen die nooit een boek aanraakten. Zijn al die lezers ineens minder gaan lezen?

Ik geloof er niets van. En deze cijfers laten een heel ander verhaal zien:

leesplezier

Monitor/meting 2012-2013 ‘Lezen meten – een basis voor beleid’

Waarom vind ik het zo belangrijk om het spook van de ontlezing te benoemen? Omdat er tegen spoken niet te vechten valt! Zodra het woordje ‘ontlezing’ valt gooit de halve branche haar handen fatalistisch in de lucht. ‘Er wordt nou eenmaal minder gelezen, dat is een feit.’

De daling in verkoop is mijns inziens een verschuiving. Zoals Leander Tijdhof twitterde: ‘Ik begrijp commotie over voortbestaan van het boek niet helemaal. Iedereen weet toch dat mediagebruik al jaren verandert?’

foto(10)Precies. Er wordt nog volop gelezen, boeken bereiken de klanten wel degelijk. Er wordt alleen niet altijd voor betaald.’ Omdat ze ‘illegaal’ zijn gedownload. Of omdat ze tweedehands worden aangeschaft. En áls er voor betaald wordt, dan niet altijd in de boekwinkel en niet altijd in Nederland. Dáár ligt de uitdaging: zorgen dat de klanten onze boeken weer willen (en kunnen!) kopen. Bij ons, de uitgevers, schrijvers en (online) boekhandel.

Het gaat niet over ontlezing, maar over slecht geleide boekwinkels,’ twitterde Anneke Dirkx. Het had de kop van dit blog kunnen zijn.

Daan van der Valk, boekverkoper van het jaar 2012 en werkzaam bij H. de Vries Boeken in Haarlem, zegt er dit over: ‘Boeken verkopen is een vak, dat doe je met passie en kennis van zaken. Je luistert naar de markt en je klanten. Je bent niet bang voor nieuwe ontwikkelingen, je durft keuzes te maken. Het gaat meer dan om alleen maar geld, boekwinkels die vanuit een hoofdkantoor volgepropt worden en centraal gestuurd worden is niet meer van deze tijd! Een goed voorbeeld zag ik afgelopen jaar in de VS, de grote centrale ketens zijn omgevallen. In het afgelopen jaar zijn 400 nieuwe onafhankelijke zelfstandige boekhandels succesvol gestart waar ik echt goede voorbeelden van heb gezien: kleinschaliger, persoonlijker. Leve de zelfstandige onafhankelijke boekhandel!

Amen.

WAAROM IK SELF-PUBLISHING OVERWEEG

writing_for_moneyEen van de meest gestelde vragen* die ik krijg is: ‘Wanneer ga jij je eigen boeken uitgeven? Dan verdien je veel meer per boek dan  10%!

Ik snap de vraag wel. Omdat ik een deel van de promotie van mijn boeken zelf doe, lijkt de stap naar zelfpublicatie niet zo groot.

En inderdaad, als je het goed aanpakt, kun je de winst per boek verviervoudigen. Toch zie ik er het nut niet van in.

Nog niet.

De voornaamste reden is omdat ik mijn boeken voornamelijk via de boekhandel verkoop. En dat zijn aantallen die ik zelf niet via een eigen website of Bol.com verkocht krijg. 100 x 40% is toch echt heel veel minder dan 10.000 x 10%. En als je ziet hoe moeilijk het is voor gerenommeerde uitgevers om hun titels de boekhandel in te krijgen, dan kan je je voorstellen dat ik er niet op zit te wachten om als een soort vertegenwoordiger voor mijn eigen boeken op pad te gaan.

Daarnaast heb ik geweldige redacteuren die mijn schrijfkunst op een veel hoger plan tillen. En ja, die expertise kun je inhuren. Maar durft iemand tegen mij te zeggen dat het niet publicabel is, als ik haar facturen betaal? En hoe zit dat met ontwerpers? Gaan die voor het beste ontwerp of voor een tevreden opdrachtgever die graag zijn zin krijgt?

Ik denk dat ik het antwoord wel weet.

En toch overweeg ik het wel eens, zelf publiceren. En dat komt uiteindelijk toch door het huidige verdienmodel. Want dat deugt niet.

10% voor de auteur is weinig. Te weinig als je het mij vraagt. En je zou zeggen dat met de extra inspanningen die veel auteurs tegenwoordig treffen, het percentage omhoog kan. We besteden tenslotte een steeds groter deel van onze tijd aan promotie. Tijd die we niet kunnen besteden aan het schrijven.

Maar in de realiteit krijgen we juist steeds minder. Het percentage dat wij schrijvers ontvangen moeten we namelijk tegenwoordig delen met de illustrator.

In het kort: vroeger kreeg een auteur 10% en werd de illustrator apart betaald door de uitgever. Dat kon een vast bedrag zijn, of een percentage. Maar het huidige modelcontract stelt dat illustrator en auteur de 10% moeten delen. Het geld dat normaal naar de illustrator ging, blijft nu bij de uitgever.

Het modelcontract voor kinderboeken leidt tot lelijke boeken,’ zei kinderboekenauteur Sjoerd Kuyper al tijdens de Middag van het Kinderboek in 2011. ‘Het is een slechte zaak dat auteurs en illustratoren royalty’s moeten delen.’

Daar sluit ik mij volledig bij aan. Prentenboeken zijn voor mij bijvoorbeeld een visitekaartje en daarom maak ik ze graag. Maar ik verdien meer met het geven van twee lezingen dan met het schrijven van een prentenboek. Daarom maak ik er ook niet heel veel, het is gewoon niet rendabel. Dan kan ik mij beter storten op een (jeugd)roman, waarvan de royalties in ieder geval geheel voor mij zijn.

Het is een slechte zaak omdat er steeds minder overblijft voor de drijvende kracht achter ieder boek: de auteur. En er komt een punt dat iedere auteur zich af moet vragen of het publiceren via een traditionele uitgever nog wel rendabel is. En of het toch niet beter is om zelf je eigen boeken uit te geven en aan de man te brengen.

Dat het kan, hebben Nanda Roep en Circus Patz laten zien.

Ik overweeg het. Soms. Maar ik doe het niet.

Nog niet.

Maar dan moet er wel wat gaan veranderen bij de uitgeverijen.

P.S. Een schrijver leeft natuurlijk niet van royalties alleen. Waar de inkomsten allemaal uit bestaan, schreef ik eerder in ‘Hoe verdienen kinderboekenschrijvers hun geld?’

* (na: ‘Wanneer komt Superhelden3.nl uit?’ en ‘Komt er ook een film van?’)

WAAROM POLARE & BRAVE NEW BOOKS WAANZINNIGE PLANNEN ZIJN

PolareEr gebeurt eindelijk iets in de boekenbranche en toch wordt er voornamelijk geklaagd. En dat is onterecht.

Het is een Waanzinnig Plan. Voeg een noodlijdende boekhandelsketen (Selexyz) samen met de bekendste tweedehandsboekenverkopers van Nederland (De Slegte) en laat ze samen oude én nieuwe boeken verkopen. Via winkels, via het internet en via een app. De combinatie van oude en nieuwe boeken is (offline) vrij ongewoon en niemand weet of het gaat lukken. Maar eigenaren ProCures durven tenminste te experimenteren.  En doet moet aangemoedigd worden.

En wat doen wij? Wij klagen over de naam.

Ja, ik maakte er ook een persiflage op. Grappen moeten altijd gemaakt worden, want zonder humor heeft het leven geen zin. Maar waarom zie ik geen serieuze analyses van het concept? Waarom gaat men niet in op de vernieuwende aspecten van Polare? Waarom laat NRC in hun artikel vooral mensen aan het woord die iets van de naam vinden?

Brave New BooksHet is een Waanzinnig Plan. Een bekende uitgever (Singel Uitgevers), de grootste online boekverkoper (Bol.com) en een self-publishing company (mijnbestseller.nl) bieden een concept aan waarbij auteurs hun eigen boeken op grote schaal zelf uit kunnen geven. Dat is op zich niets nieuws. Maar dit zijn grote spelers die erachter zitten! En dat gaat effect hebben. Komen er hierdoor meer boeken uit? You bet. Gaan er betere boeken verschijnen? Wie weet? Slechtere? Altijd. Maar het is voor het eerst dat (beginnende) auteurs op grote schaal hun waar aan kunnen bieden, zowel op papier als digitaal. Amazon is groot geworden met dat concept. En reken er maar op dat de eventuele fastsellers er door uitgeverij Singel snel uitgepikt gaan worden.

En wat doet de branche? Die klaagt over een teveel aan aanbod en een tekort aan kwaliteit. Erwin Blom schreef een uitstekende analyse en zette de zuurste reacties op een rij.

De branche klaagt al jaren dat er nu eindelijk iets moet gebeuren in het vak. Maar nu het zover is, is het niet goed genoeg. Want in ons hart willen we die veranderingen helemaal niet! Wij willen het liefst dat het allemaal hetzelfde blijft, want dat is veilig.

In mijn boek ‘Waanzinnige Plannen! – en hoe ze realiseren’ staat de volgende passage: “De onverzettelijke mens is degene die bergen verzet. Om urgentie in te brengen, is een zekere mate van koppigheid nodig. Om excellent te zijn én te blijven, moet je iets anders kunnen dan iedereen om je heen. Integer zijn betekent óók het gebrek aan integriteit bij anderen niet accepteren. Onverzettelijk zijn, roept reacties op bij anderen en die zijn niet alleen maar positief. Want mensen die geconfronteerd worden met hun eigen gebrek aan urgentie, excellentie of integriteit, worden soms heel boos. Op zichzelf, maar ook op jou. Want jij houdt ze een spiegel voor, dat het ook anders kan. Je krijgt te maken met jaloezie, met mensen die het beter weten. Mensen gaan je vertellen dat het best een stapje langzamer mag, dat het helemaal niet erg is als je project mislukt, dat je veel te veel hooi op je vork hebt genomen, dat het eigenlijk helemaal niet mogelijk is wat jij wilt. Sommige mensen zien je liever falen dan slagen.”

Weet je nou wat het mooie is? Dat Polare en Brave New Books zich helemaal niet storen aan al die reacties. Die kijken maar naar één ding en dat is de klant. En zo hoort het.

HOE JE MET LIEGEN DE PERS HAALT

 

Met iets nieuws komen is een goeie manier om de krant te halen. Maar wat nou als je niets nieuws te melden hebt? Dan verzin je het toch gewoon? Wedden dat je ermee wegkomt? De afgelopen weken waren er weer twee sterke staaltjes van fabuleuze fabeltjes die de pers haalden.

1. Twitter stond er vol mee, en het nieuws haalde vele kranten. Onder andere het NRC schreef: “Morgen komt er voor het eerst in Nederland een jeugdboek uit in een aangepast lettertype voor dyslectische kinderen. Schrijfster Lorena Veldhuijzen geeft haar Avonturen van Glas uit in de Dyslexie, een lettertype van de Nederlandse ontwerper Christian Boer,” aldus NRC.

Prachtig nieuws natuurlijk, maar volstrekt onwaar. Er bestaan in Nederland namelijk al tientallen jeugdboeken met een aangepast lettertype voor dyslectische kinderen. Ze zitten in de serie Zoeklicht van Uitgeverij Zwijsen. Ik weet dat, omdat ik daar in 2006 de PR voor heb gedaan. Ik organiseerde zelfs een concert in Donner Rotterdam – met VOF de Kunst en schrijfsters Selma Noort en Vivian den Hollander – ter promotie:. Op de site van Zwijsen staat: ‘De boeken zijn gedrukt in het lettertype Read Regular. Dit is speciaal ontworpen voor dyslectische kinderen.’

Eén minuut Googlen en bovenstaand bericht is onderuit gehaald. Maar klakkeloos overnemen is kennelijk veel makkelijker en daar plukt deze schrijfster de vruchten van.

2. ‘Yvon Jaspers presenteert eerste kinderboekkopt Nu.nl. Ook RTL Boulevard besteedde er volop aandacht aan. Het is natuurlijk ook groot nieuws als een BN’er de tijd kan vinden om een kinderboek te schrijven.

Alleen, het is niet waar. Jaspers schreef al eerder de drie boekjes ‘Wil je met mij trouwen?’, ‘Knikkerpotje’ en ‘Nieuwe Buren’ voor de allerjongsten. ‘Tries en Trijntje’ is haar vierde kinderboek, kijk maar eens op Bol.com. Maar ja, dat is natuurlijk geen nieuws. En feiten checken, daar hebben de overwerkte journalisten kennelijk geen tijd voor.

Ik heb het zelf ook een keer gedaan. Op 31 maart stuurde ik een persbericht over een Belgische rechter die zogenaamd een horrorfilm van mijn opdrachtgever had verboden omdat er echt een hond in werd vermoord. Dat leverde de volgende dag een groot stuk in de krant op – en publiciteit – op 1 april …

Dus, als je pers wilt halen: lieg er maar op los, er is toch geen haan die er naar kraait.

BINO BIJ DE AH?

 

Toen illustratrice Vera de Backker en ik jaren geleden Bino bedachten, hadden we niet kunnen bevroeden hoe succesvol onze sneeuwwitte pinguïn zou worden. Eén prentenboek werd een box met acht prentenboeken (plus een cd met dertien liedjes én twee handpoppen). Er kwam een Bino musical, dit jaar verschijnen de boeken in China, Thailand, Vietnam en Turkije en volgende week is er zelfs een app! Toch was er nog één droom te vervullen, namelijk dat de boeken los te koop zijn in de winkel.

Die droom is vandaag in vervulling gegaan! Onze vier nieuwste Binoboeken – Bino is Boos, Bang, Blij en Bedroefd – zijn behalve als box ook los te koop, onder andere bij Bol.com, en natuurlijk ook bij de betere (kinder)boekwinkel.

Bol.com is gisteren gekocht door Ahold. Dat betekent dat er een mogelijkheid is dat Binoboeken ooit bij de Albert Heijn komen te liggen. Dat zou ik erg bijzonder vinden, aangezien ik oorspronkelijk opgeleid ben tot Supermarktmanager, onder andere bij de AH.

VASTE BOEKENPRIJS GEKRAAKT

Free Record Shop werd teruggefloten, Splinq doet het met een ingewikkelde kortingsconstructie, maar op Bol.com is de vaste boekenprijs allang gekraakt.

Surft naar Bol.com en kies een willekeurig boek, bijvoorbeeld ‘Koorts’ de nieuwe thriller van Saskia Noort. In plaats van nieuw, kies je voor tweedehands. Daar wordt het boek via meerdere aanbieders aangeboden voor rond de twaalf, dertien euro. Dat is meer dan 30% onder de Vaste Boekenprijs. [Lees meer…]

DRM #FAIL

Ik wilde het boek ‘Description & Setting’ kopen en surfte naar Bol.com. Tot mijn verbazing kon ik kiezen uit het boek (15,95), een ongelezen ‘tweedehands’ versie (9 euro) of een digitale versie voor 12,99. Ik koos voor het laatste, omdat ik meteen wilde lezen en de tweedehands versie met verzendkosten nauwelijks goedkoper was. Ik betaalde en klikte op de downloadlink.

Wat een drama.

[Lees meer…]

ODE AAN DE BOEKWINKEL

Ik hou van winkels en van winkelen. Het liefste dwaal ik rond in boekhandels. Als ik naar Amsterdam ga, is het altijd de vraag of ik eerst naar Waterstone’s ga en dan naar de American Book Center of andersom. En altijd kom ik met een stapel boeken naar buiten, hoeveel ongelezen titels ik ook nog thuis heb liggen.

[Lees meer…]