Vinden we papieren boeken straks te duur?

WijnAfgelopen vrijdag waren mijn echtgenote en ik precies tien jaar bij elkaar. (Ja, inderdaad, op Valentijnsdag). Ik kreeg drie flessen mooie rode wijn uit ‘ons’ jaar 2004 (om samen op te drinken) en ik gaf haar tien kleine cadeautjes. Een daarvan was het nieuwe album van Bruce Springsteen.

Normaal kopen wij onze muziek via iTunes. Dat is ideaal want de albums worden na aanschaf automatisch op onze iPads, iPod en telefoons gezet, waardoor we het altijd en overal kunnen afspelen.

Overal, behalve in Tanja’s auto. Want daar heeft zij alleen maar een cd-speler. Ik stond in dubio. Voor 10,99 kocht ik het digitale album en was het overal te beluisteren, behalve in de auto (tenzij ik het album voor haar op cd brand, natuurlijk). Voor 17,99 had ik slechts de cd. Ja, die kun je rippen en zelf in iTunes zetten, maar omdat Apple het niet ziet als aankoop, wordt de muziek niet gesynchroniseerd met de andere apparaten. (En voor iCloud hebben wij veel te veel nummers). Zeven euro meer betalen voor minder gemak, dat werkt voor mij niet.

Kobo_ereader_touch_black_frontIk moest denken aan het boek. Het meestgehoorde argument waarom er zo weinig e-books worden verkocht en zoveel onbetaald worden gedownload, is omdat e-books te duur zijn. Het prijsverschil tussen papier en digitaal is te klein. Maar als e-books straks substantieel goedkoper worden of voor een vast bedrag per maand te lezen zijn in de cloud, gaat onze prijsperceptie van het papieren boek dan ook veranderen?

Als een e-book 7,99 kost, vinden we dan 19,99 voor de papieren versie nog steeds een acceptabele prijs? Het gaat mij hier niet om de discussie wat beter is, papier of digitaal. Beide verschijningsvormen hebben hun voor- en tegenstanders. Het gaat mij erom: als e-books straks goedkoper worden – en dat gaat gebeuren – hoe gaan wij dan de prijs van papieren boeken ervaren? Als je kunt kiezen tussen 7,99 en 19,99 voor hetzelfde verhaal, wat kiest de consument dan?

FryEn als de consument – al dan niet massaal – voor het goedkopere e-book kiest, wat zijn dan de consequenties voor uitgevers en boekhandels? Er zijn trendwatchers die voorspellen dat e-books de rol van goedkope paperbacks over gaan nemen. En dat papieren boeken luxer en duurder gaan worden. Dat is heel goed mogelijk. Datzelfde zie je nu gebeuren met muziek. Ik kwam er pas later achter dat er ook een versie was van Bruce Springsteens nieuwe plaat met cd en dvd. Die zou ik wél gekocht hebben, want dat ervaar ik als waarde voor mijn geld.

Is dat waar we naartoe gaan? Goedkope e-books en dure, mooi vormgegeven papieren boeken voor in de kast en om cadeau te geven?

En is dat erg ?

‘Illegale’ e-books is niet het probleem. Wij zijn het probleem.

superhelden-nlIk kreeg een melding dat ‘Superhelden.nl’ ‘gratis’ te downloaden was op een torrentsite. ´Moet ik daar nou wat mee doen?’ vroeg ik aan mijn echtgenote. ‘Nee, hoor,’ was haar antwoord, ‘je boek is nu kennelijk bekend genoeg om ook illegaal aangeboden te worden, dat is een compliment.’

Dat was een verfrissende reactie.

De afgelopen week is actie ‘Ik lees legaal’ begonnen. En ik krijg daar jeuk van. En ik ben niet de enige. ‘Jarenlang is er alles aan gedaan om het e-book zo impopulair mogelijk te maken en als we zien dat mensen hun eigen weg vinden naar gratis boeken, gaan we jammeren en met het vingertje wijzen,’ schrijft digitaal uitgever Bert Vegelien op in uitstekende blog. Ook informatiespecialist Raymond Snijders doet een terechte duit in het zakje op zijn blog ‘Over illegale e-books, legaal lezen en veel drogredenen.’

Het is hun reactie op een onderzoek waaruit blijkt dat er voor slechts 10% van de e-books op een e-reader is betaald.

Goh, hoe zou dat nou komen? Misschien omdat de prijzen torenhoog zijn? Misschien omdat lezers van legale e-books meer technische problemen tegenkomen dan de lezers van de ‘gratis’ versie?

Superhelden kost op papier € 9,99 en als e-book 6,99. Ik wéét waarom de prijs zo hoog is (en voor wie dat niet snapt, legt Timo Boezeman het hier nog een keer uit). Maar ik weet ook dat ik deze prijs er zelf nooit voor zou betalen.

Nooit.

Ik koop gemiddeld twee Engelstalige e-books per maand, op mijn Kindle via Amazon.com. Principieel betaal ik niet meer dan 10 dollar. Dat is € 7,35 per boek. Is het e-book duurder (wat bij nieuwe titels de laatste tijd steeds vaker voorkomt), dan wacht ik tot de prijs is gezakt, of ik koop de papieren versie. Die kan ik tenminste na het lezen nog weggeven.

Ik lees legaal.

Maar ga ik de campagne nou ondersteunen? Nee. Ten eerste: Gratis downloaden mag in Nederland, dus je leest altijd legaal, ook als je niet voor het boek betaald hebt. Alleen uploaden mag niet. Ten tweede: het levert helemaal niets op, deze actie, alleen een goed gevoel. Een ‘kijk mij eens legaal lezen’-gevoel. Ondertussen lacht de rest van Nederland zich rot en leest gewoon lekker verder op hun e-reader.

Vind ik het dan oké dat er voor e-books niet betaald wordt? Nee, natuurlijk niet. Maar de branche heeft maar één keuze en dat is het probleem aanpakken bij de bron. Kijk naar de muziekindustrie. Het sluiten van Napster versnelde het downloadprobleem maar. Pas met Spotify en iTunes werd er weer geld verdiend. Hoe?

Lage prijzen en gebruikersgemak.

netflixFilmindustrie: zelfde verhaal. Netflix en Video-on-Demanddiensten (VOD) waren het enige dat de niet-betaalde downloads wisten te remmen.

Lage prijzen en gebruikersgemak.

Het tegenovergestelde van hoe e-books in Nederland worden aangeboden. Collega Astrid Harrewijn is wel een fan van de ‘Ik lees legaal’-actie, maar daarom niet minder kritisch. ‘Dat de boekenbranche roomboter op zijn hoofd heeft, lijkt me duidelijk. Dat het systeem in zijn huidige vorm geen bestaansrecht heeft, staat buiten kijf,’ schrijft ze in haar blog. Volgens een vage kennis is het zelfs gratis publiciteit dat haar boek op een USB-stick terecht is gekomen. ‘Het is toch een eer dat je daar tussen mag staan?’ zegt hij.

Superhelden.nl is nu ‘gratis’ te downloaden. Het is een bedenkelijke eer. Ik heb liever dat je het koopt. Maar mocht je toch kiezen voor de torrentversie, dan wens ik je alsnog veel leesplezier. Het wijzende vingertje bewaar ik voor onze branche: Wanneer gaan we de consument nou eens wat anders aanbieden dan e-books met hoge prijzen en laag gebruikersgemak?

Graag voordat de e-markt helemaal instort, aub.

BULLSHITBINGO VOOR BOEKEN

Empty bookstoreHet boekenvak zit in zwaar weer. Voor veel uitgevers, boekhandels, schrijvers en bibliotheken is het code rood. En het waait voorlopig niet over. Om de week schijnt er een boekhandel te sluiten, e-books worden nauwelijks verkocht (maar wel gedownload), bibliotheken moeten het met minder filialen doen, schrijvers verkopen (veel) minder boeken of raken hun manuscripten niet meer kwijt.

Maar achter de wolken schijnt de zon en de crisis zorgt er ook voor dat mensen op zoek gaan naar andere mogelijkheden. Mijn eigen boek+game Superhelden.nl is daar een goed voorbeeld van, maar ook de apps van AW Bruna (Leesditboek), de bibliotheek (Vakantiebieb) en Books2Download (Timo en het Toverboek/-stokje) laten zien wat er wél kan.

Dat betekent echter niet dat er simpele oplossingen zijn. We zijn met z’n allen vooral op zoek, dingen aan het uitproberen, kijken wat er wel en wat er niet werkt. En dat betekent dat we er ook veel over praten, online, maar ook tijdens workshops, seminars en debatten over het boekenvak. En wat daar opvalt is dat iedereen altijd met dezelfde (tegen)argumenten komt.

‘1e keer dat ik op een bijeenkomst over digitale boeken kom,waar iemand niet zegt ‘het papieren boek zal niet verdwijnen’ geef ik een rondje,’ twitterde digitale uitgever Bert Vegelien.

‘En bij geen ‘geur van papier’ een ruime schaal borrelgarnituur?’ reageerde uitgeefster Marieke Hoogwout.

bullshitIk suggereerde om een Bullshit bingokaart voor boeken te maken. (Voor wie het niet kent, Bullshit of Buzzword Bingo is een spel waarbij je van te voren ‘jeukwoorden’ op een bingokaart zet. Iedere keer dat iemand het woord ‘Synergie,’ ‘out-of-the-box denken’ of ‘Iets 2.0’ kruis je de kaart aan, totdat je bingo hebt).

Marieke reageerde enthousiast en had meteen aanvullingen: ‘‘innovatie omarmen’, ‘denken in mogelijkheden’, ‘gewoon een nieuw businessmodel verzinnen’

Mijn persoonlijke favoriete zijn ‘Spotify for Books’ en ‘gewoon de prijzen voor e-books verlagen.’

Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze leggen de discussie stil. Op het moment dat iemand roept dat ‘papier nooit zal verdwijnen’ als er over digitaal publiceren wordt gesproken, of voor de zoveelste keer ‘Spotify for e-books’ voorstelt als hét antwoord op de boekencrisis, wordt er niet meer nagedacht, geëxperimenteerd of gezocht naar daadwerkelijk nieuwe mogelijkheden. Want als papier nooit zou verdwijnen, hadden we nu geen crisis. En als Spotify for Books’ daadwerkelijk dé toverformule zou zijn voor het vak, dan was het er al. Want staat er iemand bij stil wat ‘Bookify’ zou betekenen voor de boekhandel en de bibliotheken, als we alle boeken voortaan digitaal lenen? Wat de gevolgen zijn voor de businessmodellen van de uitgever, auteurs en illustrators?

Ook het verlagen van de prijs van e-books is minder simpel dan het lijkt. De grootste kostenpost bij het maken van een boek is namelijk niet het drukken. De werkelijkheid is veel complexer. Zo zit er op e-books 21% BTW (tegen 6% voor exact dezelfde titel op papier) wat een e-book al meteen 15% duurder maakt. Hoewel ik de eerste ben die vind dat e-books te duur zijn, levert het structureel verlagen van de prijs meteen weer heel andere problemen op.

Er moet wat veranderen, daar zijn we het allemaal over eens. Wat er moet veranderen, daarover verschillen de meningen. Wat we in ieder geval moeten doen is blijven innoveren. Niet door te roepen dat we ‘innovatie moeten omarmen’ (BINGO!) maar door het daadwerkelijk te doen. Door kinderboeken in een cloud te zetten, zoals Boekenwolk doet, en te kijken wat er gebeurt. Door te experimenteren, online maar zeker ook offline, zoals deze week met Schrijvers op Tournee. En niet door maar wat te roepen en ondertussen alles in stand te houden. Want dan roepen we heel hard: BULLSHIT!

Wie maakt die kaart?

p.s. Timo Boezeman bleek ook al eens wat Bullshit Bingokaarten uit het boekenvak in een blog te hebben geplaatst, die weer andere aspecten van het vak belichten.

ILLEGALE E-BOOKS ZIJN WÉL POPULAIR IN NEDERLAND, SCHRIJVERS NIET.

Kobo_ereader_touch_black_frontIk vermijd het onderwerp ‘illegale e-books’ normaal als de spreekwoordelijke pest op mijn blogs of in mijn tweets/updates. Dat heeft verschillende redenen. Ten eerste ken ik alle argumenten inmiddels wel. Downloaders roepen dat e-books te duur zijn, dat ze het boek anders toch niet gekocht hadden, en dat het eigenlijk gratis publiciteit is waar je als schrijver blij mee moet zijn. Schrijvers en uitgevers spreken over broodroof en vragen of je ook bolletjes bij de bakker steelt als je dat te duur vindt.

Ik heb aan die discussie weinig bij te dragen.

Daarnaast zie ik dat de reacties op dit soort blogs over het algemeen van onaardig tot onbeschoft zijn. Zo schrijft Bas Steman in Trouw: ‘Het illegaal downloaden van boeken is een regelrechte minachting van de schrijver en de literaire kunst.’ Dat levert dit soort pareltjes op als reactie:

‘Vroeger had je ook mandenvlechters, kuipers, leerlooiers, touwslagers etc. Die zijn er nu niet meer. Voor schrijvers gaat het dezelfde kant op: er is nauwelijks behoefte meer aan. Advies: zoek een ander beroep of hobby, mandenvlechten bijvoorbeeld. Of schrijf gewoon voor jezelf, omdat je dat leukt (sic) vindt.’

Of:

‘Je zou gelijkhebben (sic)  als Bas van zijn boeken moest leven, maar hij heeft betaald werk en heeft een boek geschreven in ‘ieder vrij uur dat hij vond’. Die ‘vrije uren’, daar gaat het mij om. Het is misschien misplaatst om het schrijven van een boek dan een hobby te noemen, maar het komt in de buurt. En jouw en mijn hobby worden ook niet betaald door anderen.’

En mijn favoriet:

‘Tegenwoordige schrijvers zijn over het paard getilde jammerplanken en zeurders. Grote hoeveelheden MS Word gebruikers denken dat ze schrijvers zijn en kunnen nauwelijks nog een pen vasthouden. Dat was honderd jaar geleden wel anders. Dat waren èchte schrijvers. Die schreven zich jaren eelt op de vingers zonder de garantie dat hun boeken ooit het daglicht zagen. Alleen goede literaar (sic)  werd gedrukt.’

De derde reden waarom ik er zelden over schrijf, is omdat ik zelf ook veel heb gedownload. En hoewel ik tegenwoordig slechts niet-op-dvd-verkrijgbare series download, heb ik ook muziek en films binnengehaald zonder er voor te betalen. Wie ben ik dan om er iets negatiefs over te zeggen?

Maar vandaag liep ik tegen iets aan, wat mij toch in de pen deed kruipen. Ik kreeg een uitnodiging voor een Facebookgroep van ene Vincenza Sammarco die een gratis e-bookbibliotheek online heeft staan. Daar bleken meer dan 6.000 leden honderden e-books met elkaar te delen via een gezamenlijke dropbox.

Moet ik nog toevoegen dat daar geen auteur of uitgever geld van ziet?

Ik meldde mij aan voor de groep en vroeg vriendelijk en beleefd of er niemand kwaad in zag. De bekende argumenten kwamen weer langs en hoe vriendelijk ik ook bleef, de reacties werden steeds grimmiger en persoonlijker. Na een uur werd ik uit de groep geknikkerd en mijn post gedelete. Via via hoorde ik dat men daarna e-books van mij ging zoeken om toe te voegen aan de dropbox.

Ik was met name verbouwereerd. Iedereen in de branche klaagt dat de verkoop van e-books maar niet van de grond komt in Nederland. ‘De Nederlander houdt van papier’ hoor ik menig uitgever roepen.

Maar dat is helemaal niet waar! De Nederlander houdt van gratis! En als het niks kost, dan is een e-book ineens wél gewild! En nee, het gaat niet alleen om de cd-tjes met 1.000 titels. Ik ken genoeg mensen die van betaalde papieren boeken overgestapt zijn op illegale e-books.

En ja, kopers ervaren e-books als te duur. En ja, DRM zit legaal kopen in de weg. En ja, we leren als branche niks van de muziekindustrie. Maar als je voor trol (en erger) wordt uitgemaakt omdat je aandacht vraagt voor de hardwerkende schrijver die royalties misloopt als er maar lukraak gekopieerd en gedeeld wordt, wat zegt dat dan over de lezer?

Voor alle duidelijkheid: Ik scheer niet alle lezers over één kam. En ik heb ook geen oplossing. Dat is de voornaamste reden waarom ik hier niet eerder een blog aan wijdde. Maar ik zie inmiddels wel een probleem. Een probleem dat misschien wel groter is dan ik vermoedde. Want als de consument een e-book geen waarde toedicht, waar staan wij dan als schrijvers?

GEEN E-BOOKS IN DE E-BIEB

E-book sin de bieb

De E-bieb gaat schrijvers kosten’ blogde ik eerder. Dit was naar aanleiding van de plannen van staatssecretaris Zijlstra om een digitale bibliotheek te starten. Ik maakte mij daar zorgen over, net als mijn collega Ted van Lieshout. Gisteren werd er een brief van minister Bussemaker gepubliceerd waaruit blijkt dat bibliotheken het recht niet hebben om e-books uit te lenen.  Wat Zijlstra wilde, blijkt helemaal niet te mogen.

Een fikse streep door de rekening voor de bibliotheken, maar voor de branche is het misschien wel een geschenk.

Natuurlijk zijn wij niet tegen het uitlenen van e-books door bibliotheken. Lezen verschuift tenslotte van papier naar digitaal, zelfs de meest traditionele schrijvers en uitgevers ontkennen dat niet (meer). In Amerika lag het marktaandeel van e-books eind 2012 op 22% en het is niet onwaarschijnlijk dat we hier op niet al te lange termijn op een vergelijkbare verhouding uitkomen. En een deel van die digitale boeken zal gelezen worden via de bibliotheek, net zoals dat nu met papieren boeken het geval is. En dat is een goede zaak.

Toch is er een verschil tussen het lenen en kopen van een papieren boek enerzijds, en het lenen en kopen van een e-book anderzijds. Een papieren boek lees je, zet je in je kast of geef je cadeau. Een geleend boek breng je weer terug naar de bibliotheek. Bij e-books ligt dat anders: een gekocht e-book staat in de cloud, een geleend e-book ook. Als het prijsverschil tussen een geleend en een gekocht e-book net zo groot is als bij papieren boeken nu, dan koopt nooit meer iemand iets. Waarom zou je 15 euro neertellen om een digiboek te licenceren (je hebt een e-book namelijk niet in je bezit) als je bij de bibliotheek dubbeltjes betaalt voor exact hetzelfde digitale exemplaar? Ik zou het wel weten!

Maar als iedereen leent in plaats van koopt, gaat het huidige businessmodel van schrijvers, uitgevers en boekhandels onderuit. Dan kunnen boekhandels én webwinkels wel sluiten, uitgevers zichzelf opdoeken en schrijvers een andere baan gaan zoeken. Want van dubbeltjes kan niemand leven.

Ontwikkelingen hou je niet tegen, hoor ik vaak. Dat klopt. Maar veel ontwikkelingen zijn het gevolg van marktwerking. Buurtsupers verdwijnen, grote supermarktketens verschijnen. Boekhandels sluiten, webwinkels komen op. Dat is in sommige gevallen erg jammer, maar ook een teken van een veranderende maatschappij. Jammer, maar helaas. Maar daar was in dit geval geen sprake van! Het plan van de bibliotheken had niets met marktwerking te maken, het was gesubsidieerd plan waar maar liefst 30 miljoen euro tegenaan werd gegooid. Geld waar de uitgevers en schrijvers geen cent van gingen zien, om het nog niet eens te hebben over de boekwinkels.

Nogmaals, bibliotheken hebben een functie en dat is het beschikbaar stellen van boeken aan een groot publiek. Dat geldt óók voor e-books. Er moet dus een oplossing gevonden worden die werkt voor zowel de bibliotheken, de lezers, de uitgevers én de schrijvers. Misschien dat er nu gepraat kan worden, met bijvoorbeeld de Lira, over een systeem waar iedereen blij van wordt, in plaats van dat de branche voor een voldongen feit wordt geplaatst.

Ook Ted van Lieshout schreef vandaag een blog over het nieuws.

VASTE BOEKENPRIJS GEKRAAKT

Free Record Shop werd teruggefloten, Splinq doet het met een ingewikkelde kortingsconstructie, maar op Bol.com is de vaste boekenprijs allang gekraakt.

Surft naar Bol.com en kies een willekeurig boek, bijvoorbeeld ‘Koorts’ de nieuwe thriller van Saskia Noort. In plaats van nieuw, kies je voor tweedehands. Daar wordt het boek via meerdere aanbieders aangeboden voor rond de twaalf, dertien euro. Dat is meer dan 30% onder de Vaste Boekenprijs. [Lees meer…]

EINDE VAN HET BOEK IS NABIJ

Als ik de visionairs moet geloven, is het papieren boek binnen enkele jaren verdwenen. Als ik uitgevers, boekhandelaren (en sommige lezers en schrijvers) moet geloven, maken e-books geen kans omdat ze niet naar papier ruiken. Dat de waarheid in het midden ligt is inmiddels wel duidelijk, maar waar is het midden? En nog veel belangrijker: wanneer komt het omslagpunt?

[Lees meer…]