Wat het boekenvak kan leren van de porno-industrie (en van Bobbi Eden)

Bobbi EdenIk las met veel plezier de biografie van Bobbi Eden ‘Het openhartige verhaal van Nederlands meest succesvolle pornoster,’ waarin Eden verslag doet van haar carrière als naaktmodel en pornoactrice. Wat ik niet verwacht had, is dat ik er ook nog wat van zou leren.

“Dat er zo veel gratis porno te vinden is op internet betekent niet dat er minder aan verdiend wordt, integendeel. Ali Joone, de oprichter van Digital Playground, zei ooit in een interview: ‘Water is ook gratis, maar mensen betalen nog steeds voor water in flesjes.’ Het is maar hoe je het verpakt. Die gratis filmpjes zijn een middel om mensen naar betaalde sites te lokken. Want dat is waar nu veel geld mee wordt verdiend: je betaald een vast bedrag per maand en krijgt dan onbeperkt toegang tot een site,” aldus Bobbi Eden.

Water is gratis, maar mensen betalen nog steeds voor water in flesjes. Het is maar hoe je het verpakt.

In ons mooie boekenvak wordt van nature veel geklaagd, maar op dit moment lijkt het erger dan ooit. En de nieuwe boosdoener is het E-book. Vooral na berichten dat er slechts voor 1 op de 10 e-books wordt betaald. De rest is gratis of ‘illegaal’ gedownload. Er gaan zelfs stemmen op om maar helemaal te stoppen met E-books. Zo schrijft auteur Jeroen Guliker op Crimezone: ‘Zolang er geen fatsoenlijke oplossing is voor het illegaal downloaden, kopiëren en doorsturen, doe ik er niet aan mee.’

Schrijver Patrick van Rhijn gaat nog een stapje verder. Op zijn Facebookpagina meldt hij dat hij helemaal stopt met schrijven, omdat het ‘tegenwoordig namelijk normaal (schijnt) te zijn dat zodra je boek uitkomt – waar je als auteur een, twee, drie jaar met hart, ziel en zaligheid aan hebt zitten werken – het massaal illegaal geüpload en gekopieerd wordt.’

gotEven wat cijfers. De meest gekopieerde tv-serie aller tijden is ‘Game of Thrones’ niet geheel toevallig ook de meest succesvolle tv-serie van dit moment. De top tien aan gekopieerde films loopt nagenoeg gelijk op met die van de hits in de bioscoop of op dvd.

Zeg ik hiermee dat kopiëren maar gewoon moet kunnen? Of dat ‘gratis’ geen effect heeft op de verkoop? Nee, dat zeg ik niet. Maar dat iedere download een gemiste verkoop is, is domweg niet waar. En dat mensen niet willen betalen voor content die ook gratis is, is ook niet waar. Kijk maar naar water, kijk maar naar porno. Kijk maar naar Game of Thrones.

Toen Bobbi Eden in het vak begon, schoot ze drie scènes op een dag voor grote maatschappijen als Vivid of Private. Dat waren soms losse scènes maar vaker hele speelfilms met een verhaal en een script. Die films verschenen op dvd en brachten heel erg veel geld op. Die markt is nagenoeg ingestort. Dvd’s worden steeds minder verkocht en alles is op internet te vinden, óók gratis.

Bobbi Eden websiteOok de porno-industrie kampt met terugloop van inkomsten sinds alles gratis is. Toch zijn er nog steeds producenten die wél geld verdienen. Dat zijn degene die hun businessmodel hebben omgegooid. Sites met gratis korte films verwijzen naar betaalde sites met extra content. Ook Bobbi Eden doet daar aan mee. Ze filmt niet meer voor maatschappijen, maar heeft haar eigen site. Zoals ze in haar boek zegt: ‘De oude Bobbi heeft borsten in maat 75C, de nieuwe Bobbi heeft cup F. Al het materiaal dat nu met drie muisklikken gratis te downloaden is, daarop heb ik mijn oude borsten. De Bobbi met nieuwe borsten kun je alleen zien als je met me camt of lid wordt van mijn site.’

Bobbi snapt precies wat extra content inhoudt.

Bobbi (en de rest van de porno-industrie) klaagden niet over downloads, torrents of gratis sites, nee ze gooiden hun businessmodel om.

Nude‘Wij hebben besloten om geen nieuwe afleveringen meer te maken van Game of Thrones, want ze worden toch massaal gekopieerd,’ zegt helemaal niemand bij HBO. ‘We stoppen met het maken van porno, want alles is al gemaakt en gratis te verkrijgen,’ zegt geen enkele pornofabrikant. ‘Wij brengen geen films digitaal meer uit,’ zegt helemaal niemand in Hollywood.

‘Spotify voor books,’ papieren boeken met extra mooie vormgeving. Goedkopere e-books of juist duurdere e-books met extra content, boeken koppelen aan internet(games), dwarsliggers, luisterboeken, er is heel veel mogelijk. En nee, niet alles past bij ieder boek. De kunst is om per titel te kijken wat de meeste opbrengsten en de meeste lezers genereert. Het gaat om uitproberen, risico’s nemen. Het gaat om nieuwe businessmodellen. Zoals Bobbi Eden dat doet. Zij opent niet alleen haar eigen site, ze schrijft ook een boek over haar carrière. En kwam daarmee op nummer 32 in de Besteller top 60.

Ontlezing is een feit

NRCOntlezing
‘Feit is: we lezen steeds minder boeken,’
staat er op de voorpagina van de NRC Next. Feit. Dat is iets anders dan een aanname. Feiten zijn gebaseerd op cijfers. Bewijst de krant vandaag mijn ongelijk? Zat ik er met mijn blog van vorige week helemaal naast?

Maar in de krant blijkt het alleen over gedrukte media te gaan. ‘De tijd die Nederlanders besteden aan het lezen van gedrukte media daalt,’ schrijft NRC. De cijfers zijn op basis van het aantal verkochte (algemene) boeken dat al jaren daalt.

Geen woord over e-books.

Ex-lezer
Wie niet leest, leeft maar een keer,’ schrijft Christiaan Weijts in het hoofdartikel in de krant. ‘Ik gun het [lezen] vooral de niet-lezers of ex-lezers.’ En: ‘Waarom zijn steeds minder mensen bereid zo’n relatieve geringe inspanning te leveren die hun leven onmiskenbaar verrijkt.

Mooie woorden, die mij als lezer en schrijver raken. Maar is het waar? Wordt er echt minder gelezen?

Verderop in de krant – in een stuk over Polare – schrijft Maarten Asscher (directeur Athenaeum boekhandel): ‘Het aandeel e-books in de omzet bedroeg slechts 3,2 procent. Na jaren van optimistisch gepraat van digitale goeroes ziet het er nog steeds niet naar uit dat Nederland massaal overstag gaat voor het digitale lezen, laat staan dat er op dit punt van een revolutie sprake kan zijn. Ook dit kan het acute probleem niet zijn.’

spotify-logo-primary-vertical-light-background-rgbWat er mist in dit betoog, is het woordje ‘betaalde’ – als in ‘betaalde e-books’ en ik moet meteen denken aan de muziekindustrie: De muziekindustrie stortte namelijk niet in elkaar door betaalde downloads, maar door onbetaalde. En pas nu – door iTunes en Spotify – begint de business weer uit het dal te klimmen.

Meerdere mensen uit mijn omgeving – veellezers! – hebben al jaren geen boeken meer gekocht of geleend omdat ze deze ‘gratis’ krijgen. Nederlandse literatuur, alle ‘Game of Thronesboeken,’ zelfs ‘Joyland’ van Stephen King, een boek dat officieel niet eens als e-book verkrijgbaar is. Deze mensen lezen meer dan ooit! Maar niet betaald…

Ook over de tweedehandsmarkt wordt met geen woord gerept in de krant. Maar sinds Bol.com met succes tweedehands boeken verkoopt via de site, gaat het slecht met De Slegte. Is dat toeval? Marktplaats, boekwinkeltjes.nl, wat is de impact van deze sites op de handel?

Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat deze omzet niet terecht komt in de algemene cijfers.

tweedehands boekenIn een Wired artikel uit 2012, zegt Sam Missingham, co-founder van Future Book: ‘Amazon’s second hand market has revolutionized the way people buy second hand books. There’s almost no book I can’t buy now if I want a copy — 10 years ago I could have taken a year scouting through second hand shops and still not have found what I want. Now one five-second search on Amazon and you can have it delivered to your door.’

Zou dat in Nederland zo heel erg anders zijn? Zou een deel van de omzet niet verschuiven naar tweedehands, als gevolg van de crisis? En wat dacht je van al die ongelezen boeken in de kast? Uit een onderzoek uit 2012 blijkt dat er veel meer boeken worden gekocht dan gelezen. Is het mogelijk dat – om geld te besparen – de ongelezen boeken nu tevoorschijn worden gehaald?

Ik weet het niet. Uit het zelfde onderzoek blijkt overigens dat er al jaren een dalende trend is qua lezen. Maar eentje die geen gelijke tred houdt met de verkoop van boeken. Zou dat er aan de hand zijn? Wordt er al jaren minder gelezen, maar blijft men stug boeken kopen die op de plank liggen te verstoffen en zijn we daar nu mee opgehouden?

Zelf lees ik steeds meer. Ik betaal ook voor mijn boeken. Maar ja, wel aan Amazon die ze in enkele seconden op mijn Kindle zet. Daar heeft de Nederlandse boekhandel ook niks aan.

dvdsFeit is dat er steeds minder dvd’s worden verkocht, maar er wordt niet minder gekeken. Er wordt steeds minder voor muziek betaald, maar niet minder geluisterd. Maar wanneer de omzet van algemene boeken daalt, wordt er volgens krant en boekenbranche automatisch minder gelezen, dat is kennelijk een feit.

Waarom blijf ik hier zo op hameren? Ben ik de Don Quixote van het boekenvak, strijdend tegen de windmolens van de ontlezing? Waarom wil ik de onderste steen boven hebben wat betreft de oorzaak van de terugval in verkoop van boeken?

Omdat het cruciaal is voor de toekomst van ons vak! Als er daadwerkelijk minder gelezen wordt, dan moet de branche een andere strategie volgen. Dan moeten we de lezer terug zien te halen, boeken en verhalen weer interessant maken, bibliotheken openen in plaats van sluiten, lezen (nog) belangrijker maken op scholen.

1276_books_everyone_should_readMaar als het lezen verschuift van gedrukt naar digitaal, van betaald naar onbetaald, dan moeten we inzetten op meer e-books met lagere prijzen, op lezen in de cloud. Dan moeten we de grote boekhandels weer aantrekkelijk maken voor de consument, met het juiste aanbod en de beste service. Dan gaat het om beschikbaarheid en betaalbaarheid, zowel online als offline. Dan gaat het er om dat we de consument weer laten betalen voor onze content. Zodat het leuk én rendabel blijft voor schrijvers, uitgevers en boekhandelaren om prachtige boeken te maken, te verkopen en daarmee het leven van de lezer te verrijken.