Wie alleen dingen voor geld doet, doet verkeerde dingen

freeIk krijg nog steeds veel reacties op mijn blog ‘Je hebt helemaal geen budget om voor niks te werken!’. Freelancers zijn het helemaal zat om onder het mom van ‘gratis publiciteit’ hun werk onbetaald uit te moeten voeren. Ze sturen mij afbeeldingen – zoals deze hiernaast –  of voorbeelden uit hun eigen praktijk, zoals Sanne Roemen die schreef:

‘Uit mijn hart gegrepen dit stuk. Ik doe het ook niet. Ook niet “eens informeel sparren” of “een informele ontmoeting”. Dat draait namelijk altijd uit op gratis advies en coaching. Klanten die zeggen dat het voor acquisitie is, of voor de toekomst zeg ik: “oké, dan betaal je gewoon mijn factuur en dan kan ik je een korting geven op een eventueel vervolg”. Zijn ze meteen stil.’

Een sterk staaltje van ‘voor de publiciteit’ kwam recent van de NS die illustrators vroeg een trein te illustreren. In ruil voor de rechten kon je zowaar een enkeltje (!) Berlijn winnen. Illustrator Suzanne de Riet schreef er het blog ‘NS ontwerpwedstrijd. Schaam je diep, NS!’ over.

Maar mag je dan nooit voor niks werken?

Tuurlijk wel! Zoals Erwin Blom schreef op mijn Facebookpagina: ‘Wie alleen dingen voor geld doet, doet verkeerde dingen.’

Maar wat doe je dan wel voor niks? Nou, bijvoorbeeld:

1. Vrijwilligerswerk

medewerkers_pandVrijwilligerswerk is altijd erg belangrijk geweest in mijn leven. Toen ik begin twintig was en werkeloos, werkte ik in het Luxor Theater in Zutphen. In ruil voor kaartjes scheuren en bier tappen, mocht ik zoveel films zien als ik wilde. Het was enorm dankbaar werk. Het theater draaide prachtige arthousefilms waar commercieel geen markt voor was. Daarnaast gaf het mij (en vele anderen) een gevoel van vervulling. Wat wij deden was belangrijk, wij waren belangrijk, zelfs al zat er verder niemand op ons te wachten. Hoe belangrijk, realiseerde ik mij toen ik een paar weken geleden op de reünie van het Luxor Theater was. 25 jaar bestond het theater inmiddels en ik was één van de eersten die er werkten.

Wow.

Ook tijdens mijn werkende leven heb ik er altijd vrijwilligerswerk naast gedaan. En toen ik mijn cd-romwinkel ‘De Schijfwereld’ opende, was ik blij met de drie 16-jarige jongens die mij dagelijks assisteerden met de verkoop, in ruil voor het ‘alles mogen spelen wat ze wilden’.

Tegenwoordig heb ik wat minder tijd voor vrijwilligerswerk, maar toch. Ik zit in de MR van de school van mijn kinderen, draai diensten op ons eigen Schimmelplein, help mee op school, enz. Zonder vrijwilligerswerk is het leven m.i. niet compleet, dan draait het alleen nog maar om jou. En wie alleen dingen voor geld doet, doet verkeerde dingen.

2. Fantastische, geweldige waanzinnige plannen.

2003-12-05-cinemarathonOm ons heen zijn er duizenden mensen bezig met fantastische, waanzinnige plannen. Plannen die bestaan bij de gratie van mensen die daar belangeloos aan mee werken. Dat deden ze voor mij, toen ik de Cinemarathon organiseerde en dat doe ik voor anderen die hun geweldige projecten hebben. Is het een project waar je blij van wordt? Waar de wereld beter van wordt? Waar jij een cruciale bijdrage aan kan leveren? Doen dan! Want wie alleen dingen voor geld doet, doet verkeerde dingen.

3. Goede doelen.

Circle 4 life

Lezing ‘Waanzinnige Plannen’ voor Circle4Life

Als er een goed doel een beroep op mij doet, en ik kan daar enigszins aan bijdragen, dan doe ik dat graag. Gesigneerde boeken voor een bibliotheek of veiling, een lezing waarvan de opbrengst naar Kenia gaat, een optreden voor doodzieke kinderen: als ik er tijd voor heb, zeg ik ja. En dat zou jij ook kunnen/moeten/willen doen. Want wie alleen dingen voor geld doet, doet verkeerde dingen.

Heb je nog aanvullingen? Zet ze hieronder in de comments! |En voor al die andere situaties: laat je betalen voor je werk. En als je twijfelt, is er altijd nog de handige flowchart om raad te plegen: Should I work for Free?

JE HEBT HELEMAAL GEEN BUDGET OM VOOR NIKS TE WERKEN!

FreeIk krijg bijna wekelijks een variatie op deze mail:

‘Geachte heer van Driel, wij van organisatie *** zijn een fan van uw werk en willen u graag vragen als spreker/schrijver/interviewer. We hebben helaas geen budget.’

Eigenlijk zeggen ze: ‘We willen u inhuren vanwege uw expertise, maar we willen u niet betalen voor uw expertise.’

Zo werd ik gevraagd door een commerciële uitgeverij of ik een Russische schrijver wilde interviewen. Maar wel voor niks, want ze waren pas net begonnen. ‘Er komt vast media-aandacht voor,’ zei de uitgever, ‘want het is een populaire schrijver.’

Voor wie zou de publiciteit zijn, denk je, voor mij of voor de Russische schrijver?

Foto Iris CompietMijn eigen uitgever Meulenhoff vroeg mij schrijver Neil Gaiman te interviewen. Dat kostte – naast de twee interviews en de reistijd, ook een dag om de vragen voor te bereiden. Twee dagen waarvoor ik keurig werd betaald. De publiciteit die het genereerde ging – terecht – naar Gaiman en niet naar mij.

Universiteiten, netwerkorganisaties, uitgevers, noem maar op, ze sturen allemaal dit soort mails. Als ik overal ja op zou zeggen, ben ik minimaal één dag per week onder de pannen.

Maar wel onbetaald.

Ik ben niet de enige die regelmatig het verzoek krijgt om voor niks te werken. Schrijvers, ontwerpers, filmmakers, vertalers, fotografen, sprekers, allemaal worden ze enorm gewaardeerd om hun kundigheid en inzet, maar niet altijd genoeg om er voor betaald te krijgen.

Daarom dit advies: doe het niet. Je hebt namelijk helemaal geen budget om gratis te werken! Gratis werken is alleen weggelegd voor mensen met genoeg tijd en geld.

designvalueNee, ook niet voor publiciteit. Publiciteit is namelijk geen wettig betaalmiddel.

(En ook niet ‘zodat je voor een volgend project wél betaald kan worden,’ want organisaties zonder geld, hebben ook volgende keer geen geld. Dan vragen ze gewoon de volgende sukkel om voor niks te werken en heb jij het nakijken.)

Mag je dan nooit ja zeggen tegen een gratis project? Tuurlijk wel! Ik doe het regelmatig. Maar wat mij opvalt is dat de organisatoren van fantastische evenementen heel ander soort mails sturen. Die leggen uit wat ze willen bereiken met het event, wie ze willen raken, wat voor waarde ze willen creëren, voor mij en voor anderen. Op dat soort mails ga ik wél in, mits ik er tijd voor heb. En dat kan ook, omdat ik betaald word voor alle andere evenementen.

Dus zeg gewoon ‘nee’ tegen gratis, net zolang tot je je het kan permitteren om ‘ja’ te zeggen tegen de gratis evenementen die je gewoon leuk vindt. Daar heb je dan ook gewoon wel tijd en budget voor.

Wil je mij inhuren voor een (huiskamer)lezing ‘Waanzinnige Plannen’ ga dan naar de site. Het is helemaal niet zo duur.

Een mooie aanvulling op dit blog komt van Hennie Tibben: ‘Voor gratis geven heb je een budget

ILLEGALE E-BOOKS ZIJN WÉL POPULAIR IN NEDERLAND, SCHRIJVERS NIET.

Kobo_ereader_touch_black_frontIk vermijd het onderwerp ‘illegale e-books’ normaal als de spreekwoordelijke pest op mijn blogs of in mijn tweets/updates. Dat heeft verschillende redenen. Ten eerste ken ik alle argumenten inmiddels wel. Downloaders roepen dat e-books te duur zijn, dat ze het boek anders toch niet gekocht hadden, en dat het eigenlijk gratis publiciteit is waar je als schrijver blij mee moet zijn. Schrijvers en uitgevers spreken over broodroof en vragen of je ook bolletjes bij de bakker steelt als je dat te duur vindt.

Ik heb aan die discussie weinig bij te dragen.

Daarnaast zie ik dat de reacties op dit soort blogs over het algemeen van onaardig tot onbeschoft zijn. Zo schrijft Bas Steman in Trouw: ‘Het illegaal downloaden van boeken is een regelrechte minachting van de schrijver en de literaire kunst.’ Dat levert dit soort pareltjes op als reactie:

‘Vroeger had je ook mandenvlechters, kuipers, leerlooiers, touwslagers etc. Die zijn er nu niet meer. Voor schrijvers gaat het dezelfde kant op: er is nauwelijks behoefte meer aan. Advies: zoek een ander beroep of hobby, mandenvlechten bijvoorbeeld. Of schrijf gewoon voor jezelf, omdat je dat leukt (sic) vindt.’

Of:

‘Je zou gelijkhebben (sic)  als Bas van zijn boeken moest leven, maar hij heeft betaald werk en heeft een boek geschreven in ‘ieder vrij uur dat hij vond’. Die ‘vrije uren’, daar gaat het mij om. Het is misschien misplaatst om het schrijven van een boek dan een hobby te noemen, maar het komt in de buurt. En jouw en mijn hobby worden ook niet betaald door anderen.’

En mijn favoriet:

‘Tegenwoordige schrijvers zijn over het paard getilde jammerplanken en zeurders. Grote hoeveelheden MS Word gebruikers denken dat ze schrijvers zijn en kunnen nauwelijks nog een pen vasthouden. Dat was honderd jaar geleden wel anders. Dat waren èchte schrijvers. Die schreven zich jaren eelt op de vingers zonder de garantie dat hun boeken ooit het daglicht zagen. Alleen goede literaar (sic)  werd gedrukt.’

De derde reden waarom ik er zelden over schrijf, is omdat ik zelf ook veel heb gedownload. En hoewel ik tegenwoordig slechts niet-op-dvd-verkrijgbare series download, heb ik ook muziek en films binnengehaald zonder er voor te betalen. Wie ben ik dan om er iets negatiefs over te zeggen?

Maar vandaag liep ik tegen iets aan, wat mij toch in de pen deed kruipen. Ik kreeg een uitnodiging voor een Facebookgroep van ene Vincenza Sammarco die een gratis e-bookbibliotheek online heeft staan. Daar bleken meer dan 6.000 leden honderden e-books met elkaar te delen via een gezamenlijke dropbox.

Moet ik nog toevoegen dat daar geen auteur of uitgever geld van ziet?

Ik meldde mij aan voor de groep en vroeg vriendelijk en beleefd of er niemand kwaad in zag. De bekende argumenten kwamen weer langs en hoe vriendelijk ik ook bleef, de reacties werden steeds grimmiger en persoonlijker. Na een uur werd ik uit de groep geknikkerd en mijn post gedelete. Via via hoorde ik dat men daarna e-books van mij ging zoeken om toe te voegen aan de dropbox.

Ik was met name verbouwereerd. Iedereen in de branche klaagt dat de verkoop van e-books maar niet van de grond komt in Nederland. ‘De Nederlander houdt van papier’ hoor ik menig uitgever roepen.

Maar dat is helemaal niet waar! De Nederlander houdt van gratis! En als het niks kost, dan is een e-book ineens wél gewild! En nee, het gaat niet alleen om de cd-tjes met 1.000 titels. Ik ken genoeg mensen die van betaalde papieren boeken overgestapt zijn op illegale e-books.

En ja, kopers ervaren e-books als te duur. En ja, DRM zit legaal kopen in de weg. En ja, we leren als branche niks van de muziekindustrie. Maar als je voor trol (en erger) wordt uitgemaakt omdat je aandacht vraagt voor de hardwerkende schrijver die royalties misloopt als er maar lukraak gekopieerd en gedeeld wordt, wat zegt dat dan over de lezer?

Voor alle duidelijkheid: Ik scheer niet alle lezers over één kam. En ik heb ook geen oplossing. Dat is de voornaamste reden waarom ik hier niet eerder een blog aan wijdde. Maar ik zie inmiddels wel een probleem. Een probleem dat misschien wel groter is dan ik vermoedde. Want als de consument een e-book geen waarde toedicht, waar staan wij dan als schrijvers?

GRATIS IS WAARDELOOS

 

Het hele jaar door bezoek ik scholen en bibliotheken in Nederland. Dat doe ik niet voor niets, voor vier groepen optreden kost de school gemiddeld drie- tot vierhonderd euro.  Daarvoor krijgt de school vier keer een uur een multimediale voorstelling waarin ik vertel, filmpjes laat zien, spelletjes speel, grappen maak en – uiteraard – veel voorlees.

Een paar keer per jaar word ik gevraagd om op een zaterdag of zondag naar een talentenmarkt of schoolbraderie te komen. Ik mag dan mijn boeken verkopen, voorlezen en signeren. Ik krijg niet betaald, maar dat hoeft ook niet. De opbrengsten van dit soort evenementen komen altijd ten goede aan de school en daar lever ik graag een bijdrage aan, ook al verkoop ik meestal niet meer dan een paar boeken.

Maar op de een of andere manier is gratis synoniem aan: onbelangrijk. Als ik normaal op een school verschijn, zijn de kinderen voorbereid op mijn komst, hebben ze mijn boeken gelezen, is er tijd en ruimte gemaakt voor mijn komst. Als het gratis is, mag ik blij zijn als er iemand op de hoogte is dat ik zou komen.

Ik was uitgenodigd om op een talentenmarkt te staan in het park naast de school. Bij slecht weer gingen we naar binnen. Bij aankomst ging het al mis. Vanwege het slechte weer stonden de kraampjes in de gymzaal. Op één na: die van mij.
‘Niet acceptabel,’ zei ik en ik kreeg een kraam naast het podium. Ik wierp een blik op het volle podiumprogramma. Daar stond van alles op, maar niet mijn naam. Mijn ‘optreden’ bleek in de minuscule buitentent te zijn, terwijl tegelijkertijd op het hoofdpodium twee kinderen hun danskunsten vertoonden. En sorry, hoor, maar dat doe ik niet.

Gelukkig werd er wel naar mij geluisterd en kon ik een uur later alsnog het podium op om voor te lezen en te zingen voor een groepje enthousiaste kinderen.

Ik wil absoluut niet de VIP-schrijver uithangen, ik heb daar echt helemaal niks mee. Maar zodra ik ergens onbetaald verschijn, lijken de inspanningen omgekeerd evenredig te zijn met het honorarium. En dat verbaast mij.

In New York bood iemand ooit gratis een workshop aan voor een duur softwarepakket. Er kwam niemand. Nadat hij de prijs verhoogde naar 500 dollar liep het storm.

Gratis is kennelijk voor veel mensen hetzelfde als waardeloos. Ik ga maar weer gewoon geld vragen. Dan krijg ik in ieder geval een fatsoenlijke ontvangst.