De teloorgang van Polare en het spook van de ontlezing

(Ontwerp: Villa Grafica)

(Ontwerp: Villa Grafica)

Ontlezing
‘Er wordt steeds minder gelezen
,’ zei Susan Smit gisteravond bij Pauw en Witteman. ‘Dat is een feit.’

Er worden in Nederland steeds minder boeken verkocht. Dát is een feit. Maar worden ze ook minder gelezen?

Ik betwijfel het.

DVDmarkt
In 2013 daalde de omzet op de dvd-markt met meer dan 20%. ‘Er wordt in Nederland steeds minder film en televisieseries gekeken!´ Riep helemaal niemand. Uiteraard niet! Je hoeft de gesprekken maar te volgen op Twitter, Facebook of bij de koffiemachine. Iedereen heeft een mening over de laatste acht afleveringen van Breaking Bad, ondanks dat de VPRO ze pas vanaf maart 2014 uitzendt, de dvdbox nog niet verschenen is en ze nog niet op Netflix staan. Als je iets wilt zien, dan kan dat, betaald of niet. Zou dat met lezen echt anders zijn?

Ik geloof er niets van.

Kobo_ereader_touch_black_frontEngelse boeken
Vroeger kocht ik mijn Engelse boeken bij Amazon.com. Mijn geld kwam niet in Nederland terecht. Een paar jaar later schafte ik ze aan bij The American Book Centre, bestelde ze bij Broese Kemink of via Bol.com. Dat is Nederlandse omzet. Inmiddels heb ik een Kindle en gaat mijn geld weer naar de USA. Sinds ik een e-reader heb, lees ik alleen maar meer, maar het geld dat ik uitgeef is niet zichtbaar in de Nederlandse boekenomzet.

Ben ik de enige? Vast niet.

Wel koop ik substantieel minder boeken om cadeau te geven. Hoe komt dat? Omdat ik steeds vaker te horen krijg: ‘die titel heb ik al op mijn iPad staan.’ ‘Heb je daar ook voor betaald?’ vraag ik dan voorzichtig.

Nee.

Polare
Vanaf vandaag zijn alle Polarewinkels gesloten. Volgens de directeur is dat tijdelijk. ‘De Polare-winkels blijven zo kort mogelijk dicht’, zei de directeur Jan van de Wouw bij Pauw & Witteman. ‘Ik hóóp dat ik ze morgen weer kan openen. Ze zijn gesloten om te voorkomen dat er beslag wordt gelegd.

Polare BolDe ‘schuld’ lag bij het Centraal Boekhuis en de uitgevers, zei hij impliciet, die geen drie miljoen wilden investeren in een prachtig winkelconcept. Op Twitter werd de man afgemaakt. ‘Manager van #polare lijkt net zo liefdeloos over boeken te praten als zijn winkels,’ zei Sywert van Lienden. ‘Die directeur heeft wel een slecht verhaal, leiderschap en visie ontbreekt,’ aldus JanHenk Bouman. ‘Gasten bij #penw reageren alsof we nog in voor internet tijdperk leven en niemand online kopen of illegaal e-books lezen,’ vulde Irene Vonkeman terecht aan.

Wie ontlezing met harde cijfers kan staven, is een held. Erover beginnen omdat ’n paar boekwinkels sluiten, vind ik een zwaktebod,’ twitterde mr. John Lapré. Toch kwamen alle clichés weer langs: het lag aan de iPad, aan de kinderen die hun aandacht over steeds meer media moeten verdelen.

Ontlezing
Maar lezen kinderen écht minder? Uit een onderzoek in 2006 bleek het tegendeel. Toen was er ook al internet, toen waren er ook al games. Ook toen waren er kinderen die lazen en kinderen die nooit een boek aanraakten. Zijn al die lezers ineens minder gaan lezen?

Ik geloof er niets van. En deze cijfers laten een heel ander verhaal zien:

leesplezier

Monitor/meting 2012-2013 ‘Lezen meten – een basis voor beleid’

Waarom vind ik het zo belangrijk om het spook van de ontlezing te benoemen? Omdat er tegen spoken niet te vechten valt! Zodra het woordje ‘ontlezing’ valt gooit de halve branche haar handen fatalistisch in de lucht. ‘Er wordt nou eenmaal minder gelezen, dat is een feit.’

De daling in verkoop is mijns inziens een verschuiving. Zoals Leander Tijdhof twitterde: ‘Ik begrijp commotie over voortbestaan van het boek niet helemaal. Iedereen weet toch dat mediagebruik al jaren verandert?’

foto(10)Precies. Er wordt nog volop gelezen, boeken bereiken de klanten wel degelijk. Er wordt alleen niet altijd voor betaald.’ Omdat ze ‘illegaal’ zijn gedownload. Of omdat ze tweedehands worden aangeschaft. En áls er voor betaald wordt, dan niet altijd in de boekwinkel en niet altijd in Nederland. Dáár ligt de uitdaging: zorgen dat de klanten onze boeken weer willen (en kunnen!) kopen. Bij ons, de uitgevers, schrijvers en (online) boekhandel.

Het gaat niet over ontlezing, maar over slecht geleide boekwinkels,’ twitterde Anneke Dirkx. Het had de kop van dit blog kunnen zijn.

Daan van der Valk, boekverkoper van het jaar 2012 en werkzaam bij H. de Vries Boeken in Haarlem, zegt er dit over: ‘Boeken verkopen is een vak, dat doe je met passie en kennis van zaken. Je luistert naar de markt en je klanten. Je bent niet bang voor nieuwe ontwikkelingen, je durft keuzes te maken. Het gaat meer dan om alleen maar geld, boekwinkels die vanuit een hoofdkantoor volgepropt worden en centraal gestuurd worden is niet meer van deze tijd! Een goed voorbeeld zag ik afgelopen jaar in de VS, de grote centrale ketens zijn omgevallen. In het afgelopen jaar zijn 400 nieuwe onafhankelijke zelfstandige boekhandels succesvol gestart waar ik echt goede voorbeelden van heb gezien: kleinschaliger, persoonlijker. Leve de zelfstandige onafhankelijke boekhandel!

Amen.

ZIJN MENEER

 

Als vader van twee kinderen heb ik per definitie een vooroordeel over pedoseksuelen. Ze moeten namelijk gewoon van mijn kinderen afblijven en ook van die van anderen. En kinderen zijn per definitie beschadigd na een ervaring met een pedoseksueel, dat kan niet anders.

Sommige dingen zijn gewoon zo.

Toen mijn zeer gewaardeerde collega Ted van Lieshout aankondigde dat hij een boek had geschreven over zijn – niet per se negatieve – ervaring als kind met een oudere man, was mijn reactie ook meteen: dat hoef ik niet te lezen. Ik wil niet weten dat er een nuance mogelijk is, het is gewoon fout en daarmee basta.

Vreemd genoeg staat Lolita van Vladimir Nabokov nog wel op mijn leeslijst. Is dat omdat ik een relatie van volwassen man met een twaalfjarig meisje ‘normaler’ vind dan als het een jongetje betreft? Is het omdat Lolita fictie betreft en ‘Mijn Meneer’ een gefictionaliseerde autobiografie? Is het omdat ik zonen heb in plaats van dochters of omdat ik hetero ben?

Ik weet het niet.

De afgelopen weken blogde Ted over het ontstaan van zijn boek en gaf hij interviews, o.a. bij Pauw en Witteman, in de VPRO-gids en in het NRC. En steeds herhaalde hij weer dat hij ‘natuurlijk tegen pedoseksuele relaties is,’ maar ‘dat hij zichzelf niet per se een slachtoffer heeft gevoeld’. Ik kreeg enorm veel respect over hoe rustig en genuanceerd Ted bleef, ook toen er reacties op het interweb verschenen waarin hij zelf ook maar meteen voor pedo werd uitgemaakt (die een pleidooi zou houden voor seksuele relaties met minderjarigen.)

Vanaf morgen ligt het boek ‘Mijn Meneer’ in de winkel en morgenavond om 23.00 is de documentaire ‘Ik zal uw naam niet noemen’ op tv te zien. De docu gaat over Ted’s leven, carrière en natuurlijk over zijn roman. Ik ga kijken én het boek aanschaffen, want iedere waarheid is gebaat bij de nuance.