Het zwarte gat in mijn hoofd

Black_Hole_in_the_universeHet is niet zo dat ik in een zwart gat val wanneer er weer een boek af is, een leegte waaruit de karakters uit het laatste manuscript gevlucht zijn, een ruimte wachtend om opgevuld te worden met nieuwe verhalen en personages. Het is eerder andersom. Ik heb een zwart gat in mijn hoofd, gevuld met karakters die vechten om aandacht!


Superhelden3.nl
Vorige week mailde ik de laatste versie van Superhelden3.nl naar mijn redacteur en een viertal proeflezers. Het is de eerste versie in anderhalf jaar waar ik meer dan tevreden over ben. En niet onterecht als ik de reacties van de eerste proeflezers mag geloven:

F: ‘Het is echt een heel geslaagd boek geworden. Het is vanaf het begin spannend en dat blijft het ook.’

L: ‘Best of all!’

N: ‘Wauw, wat een boek!!  Mijn complimenten voor het ijzersterke verhaal.’

Omslag Superhelden3.nlVolgende fase
Maar ik ben nog niet klaar! Want de proeflezers hadden ook pagina’s vol opmerkingen, somden inconsistenties op tussen de drie boeken en gaven aan wat er eventueel verbeterd kon worden. In februari krijg ik het manuscript terug van de redacteur en dan heb ik een maand om alle kritiek te verwerken en het manuscript te herschrijven.

Maar wat een doet een schrijver in de tussentijd?

Schrijven natuurlijk.

Schrijven
Iedere ochtend schrijf ik een aantal pagina’s aan Trippel Trappel, het sinterklaasboek-van-de-film. ’s Middags werk ik aan het plot van Nachtmerrieman. Tegelijkertijd probeer ik Scrivener– een wordprocessor speciaal voor boeken – uit te vogelen. Dat doe ik door alle losse ideeën voor NMM op te slaan in mapjes met karakters, plots, research en locaties.

One flewCrowded House
Het resultaat? In mijn hoofd vechten op dit moment Iris, Alex, Fiber en YunYun (uit de Superheldentrilogie) met Fretje, Takkie, Bello en Kari (de dieren uit Trippel Trappel) en Madeline Finn, haar dochter, drie lijken en een moordenaar (uit Nachtmerrieman) om een plekje in mijn hoofd. En dat gaat er niet zachtzinnig aan toe, want dat soort karakters schrijf ik nou eenmaal niet. Geloof me, het is ellebogenwerk daarbinnen.

Had ik maar een leeg, zwart gat in mijn hoofd, dan was het tenminste rustig. Zou lobotomie een optie zijn?

(Nee, hoor, het is een feestje :))

HERSCHRIJFPROCES

Stephen KingIn theorie schrijf ik de eerste versie van een boek in een keer. In de praktijk begin ik iedere ochtend met een korte herschrijf om er weer even in te komen. Als ik de dag ervoor nog geschreven heb, herlees ik de laatste paar pagina’s op het scherm en pas ik meteen dialogen en zinnen aan en corrigeer eventuele spel- of stijlfouten. Heb ik een paar dagen niet geschreven, (omdat het weekend was, ik opgetreden heb of omdat de kinderen vakantie hadden), dan lees ik een paar hoofdstukken terug die ik meteen bewerk. (Waarbij ik er wel voor moet waken dat ik niet in het herschrijfproces blijf steken, anders komen er nooit nieuwe woorden bij.)

Ik vergelijk deze korte herschrijfsessies met het uitvegen van een schoolbord. Je begint met vegen in het midden van het bord en maakt steeds grotere cirkels, waarbij je altijd weer een stuk van het midden meeneemt. (Ik weet zeker dat ik die vergelijking niet van mijzelf heb, maar geen idee meer waar ik het gelezen heb).

wiping offIs de eerste versie van een manuscript af, dan komt het echte herschrijven. Om te beginnen print ik het hele boek dubbelzijdig uit en soms laat ik het zelfs in een ringband zetten, zodat het er uitziet als een echt boek. Dan neem ik een week of twee/drie de tijd om de hele roman door te nemen. Uiteraard gaat er een streep door iedere typefout, dubbele spatie of vergeten aanhalingsteken. Ik schrijf commentaar in de kantlijn (zorg dat je altijd vijf centimeter kantlijn heb), waar ik vind dat iets sneller moet of juist beter uitgelegd. Ik voeg woorden toe of haal ze juist weg, schrap hele alinea’s geef aan waar scènes of hoofdstukken van plaats moeten veranderen en maak aantekeningen waar nog research mist.

Ik besteed extra veel aandacht aan de dialogen. Praten de karakters met hun eigen stem of met die van mij? Is wat ze vertellen infodump (waarbij de schrijver noodzakelijke informatie probeert over te brengen via dialogen) of is het natuurlijke spreektaal? Regelmatig zet ik naast een dialoog het woord SOAP of GTST, als de het drama er wel heel erg dik op ligt. Ik heb liever dat mijn personages niet zeggen wat ze voelen, maar dat je het als lezer wel begrijpt, dan andersom.

Ben ik helemaal klaar, dan keer ik weer terug naar het beeldscherm en ga ik alle aantekeningen verwerken in een nieuwe versie van het manuscript. Ik haal alle fouten eruit, herschrijf, wis, verplaats net zolang tot ik tevreden ben. Pas dan gaat de spellingchecker aan (tijdens het schrijven haalt een spelchecker je alleen maar uit de flow).

Marcel met manuscriptWanneer ik helemaal tevreden ben, gaat het manuscript naar de redacteur en naar De eventuele proeflezers. En ik ben iedere keer weer verrast hoeveel fouten die er alsnog uithalen, hoeveel onlogica ze vinden, hoeveel informatie ze missen of juist overbodig vinden.

Stephen King zegt in ‘On Writing’: ‘Schrijven doe je met de deur dicht, herschrijven met de deur open.’ Daar kan ik mij volledig bij aansluiten.

13 januari gaat mijn herschreven manuscript van Superhelden3.nl naar de redacteur en de proeflezers.

KLAAR

Een schilderij is nooit af heb ik mij ooit laten vertellen door een bevriende schilder. Als je wilt, kun je er tot in het oneindige aan werken.

Leonardo da Vinci was daar al eerder achter. ‘L’arte non è mai finita, solo abbandonato,’ zei hij, ‘Kunst is nooit af, alleen verlaten,’ en hij had gelijk.

Over 36 24 12 uur Vandaag neem ik afscheid van mijn Superhelden.nl manuscript. Niet omdat ik denk dat er niets meer aan te verbeteren valt, o nee. Geef me een maand en ik weet zeker dat ik nog zinnetjes vind die nog simpeler kunnen, nog strakker.

Maar 36 24 12 uur is wat ik heb de deadline is bereikt dat is maar goed ook. Het is af. Het is goed. Proeflezers en uitgever zijn meer dan tevreden. Een bureauredacteur leest hem nog één keer kritisch door, op zoek naar type-, grammatica- of leestekenfouten en dan gaat het manuscript naar de persklaarmaker, die het gereed maakt voor de drukker.

15 september ligt het gedrukt en al in de winkel, maar mijn werk zit erop.

Over 36 24 12 uur.

Ik ben klaar.

PROEFLEZERS SUPERHELDEN

Hollywoodfilms worden vaak gescreend voor een testpubliek. Zo werd ik in Santa Monica van de straat geplukt voor een testscreening van Four Dogs Playing Poker met Forest Whitaker. ‘Saai’ vulde ik in op het formulier dat we uitgereikt kregen. De film haalde de bioscoop niet, maar kwam jaren later direct op dvd.

Ik heb ook proeflezers, maar nooit kinderen. Nooit de doelgroep. Eigenlijk vind ik dat de visie van de regisseur (of schrijver) moet prevaleren en niet die van de studio of het grote publiek. Seven met een happy ending? Magnolia zonder kikkers? Ik moet er niet aan denken. Daarom laat ik mijn manuscripten alleen lezen aan volwassen mensen die ik ken en vertrouw. Zij zeggen eerlijk wat er wel en niet werkt.

Toch deed ik afgelopen vrijdag ik een oproep op Twitter: “Heb je een kind van 11 of 12 dat DIT WEEKEND tijd heeft om Superhelden.nl te proeflezen? DM mij!”. Ook de vorige versie van het manuscript heb ik laten lezen door tieners. En wel om de doodeenvoudige reden dat de eerste 30 pagina’s van mijn boek niet werkten. Mijn echtgenote was de eerste die het zei: het boek komt te langzaam op gang en de eerste drie hoofdstukken zijn te ingewikkeld. Mijn redacteur en een tweede (volwassen) proeflezer gaven dezelfde boodschap: het boek is geweldig, maar het eerste stuk moet scherper, korter, beter. Om te weten of de doelgroep dezelfde mening had, besloot ik mijn reserves opzij te zetten en het manuscript aan drie Subrozafans te laten lezen.

De eerste lezer vond het boek geweldig, superspannend en kon niet wachten op deel 2. De tweede proeflezer had moeite om door de eerste hoofdstukken te komen en de derde gaf het na een paar bladzijdes zelfs op.

Ik had een probleem.

Stephen King zegt dat als iedereen met hetzelfde commentaar komt, je niet in discussie moet gaan maar je boek moet aanpassen.

Dus dat heb ik de afgelopen weken gedaan. In samenspraak met de redacteur heb ik de eerste dertig pagina’s ingekort, herschreven en duidelijker gemaakt. Daarna deed ik bovenstaande oproep. Binnen vijf minuten had ik zes proeflezers (en moest ik nee zeggen tegen de tientallen lezers die ook graag een voorproefje wilden). Ze hadden slechts één weekend om 300 pagina’s te lezen.

En dat deden ze. Dit waren de reacties:

Lot: ‘Ik vond het keileuk. En toen (GECENSUREERD) bijna doodging, hield ik wel even mijn adem in. Er waren geen dingen die ik niet leuk vond. Ik vond het nog leuker dan subroza.nl maar subroza2.nl vond ik niet zo leuk. Ik heb heel veel zin in Superhelden.nl’

Marijke: ‘Erg leuk boek, heel spannend. Eerst dacht ik ‘superhelden’, dat is vast saai. Daar heb ik niks mee. Maar het is een Supergaaf boek! Sommige stukken vond ik wel heel eng. Wat ik wel jammer vind is dat het vervolg er nog niet is. Het is afgesloten, maar nog niet af. Eigenlijk moet het nog beginnen.’

Noor: ‘Ik vond het boek erg leuk en spannend. (Je moet wel het boek nog even goed na kijken want er staan nog wat taalfoutjes in.) Het was eigenlijk gewoon het perfecte boek (voor mij). Ik kan niet wachten tot deel 2 uit komt!!!!!!!!’

Yme: ‘Goed boek, spannend en leuk. Spannendst: verdrinkingsscene en de scene met de spin! Niets is saai of te langdradig.’

Moeder en twee zonen: ‘Het is een machtig en magisch verhaal, vlot geschreven.’

Was er dan helemaal geen kritiek? Jawel, maar die bleek vaak heel persoonlijk te zijn. Zo vond één kind het maar raar dat er ‘nepscheldwoorden’ als ‘bloody hell’ werden gebruikt (bij ons op school zeggen ze gewoon “fuck”), terwijl de andere al rode oortjes kreeg van ‘shit’.  Een plotverrassing bleek voor de één verwarrend en voor de ander verrassend te zijn, en wat de één ‘heel erg eng’ vond, vond de ander juist ‘superspannend.’

Dat zijn dingen waar ik mee kan leven, geen schrijver kan het iedereen naar de zin maken (dat moet je ook niet willen.)

Zolang ze het maar niet saai vinden.