Ontlezing is een feit

NRCOntlezing
‘Feit is: we lezen steeds minder boeken,’
staat er op de voorpagina van de NRC Next. Feit. Dat is iets anders dan een aanname. Feiten zijn gebaseerd op cijfers. Bewijst de krant vandaag mijn ongelijk? Zat ik er met mijn blog van vorige week helemaal naast?

Maar in de krant blijkt het alleen over gedrukte media te gaan. ‘De tijd die Nederlanders besteden aan het lezen van gedrukte media daalt,’ schrijft NRC. De cijfers zijn op basis van het aantal verkochte (algemene) boeken dat al jaren daalt.

Geen woord over e-books.

Ex-lezer
Wie niet leest, leeft maar een keer,’ schrijft Christiaan Weijts in het hoofdartikel in de krant. ‘Ik gun het [lezen] vooral de niet-lezers of ex-lezers.’ En: ‘Waarom zijn steeds minder mensen bereid zo’n relatieve geringe inspanning te leveren die hun leven onmiskenbaar verrijkt.

Mooie woorden, die mij als lezer en schrijver raken. Maar is het waar? Wordt er echt minder gelezen?

Verderop in de krant – in een stuk over Polare – schrijft Maarten Asscher (directeur Athenaeum boekhandel): ‘Het aandeel e-books in de omzet bedroeg slechts 3,2 procent. Na jaren van optimistisch gepraat van digitale goeroes ziet het er nog steeds niet naar uit dat Nederland massaal overstag gaat voor het digitale lezen, laat staan dat er op dit punt van een revolutie sprake kan zijn. Ook dit kan het acute probleem niet zijn.’

spotify-logo-primary-vertical-light-background-rgbWat er mist in dit betoog, is het woordje ‘betaalde’ – als in ‘betaalde e-books’ en ik moet meteen denken aan de muziekindustrie: De muziekindustrie stortte namelijk niet in elkaar door betaalde downloads, maar door onbetaalde. En pas nu – door iTunes en Spotify – begint de business weer uit het dal te klimmen.

Meerdere mensen uit mijn omgeving – veellezers! – hebben al jaren geen boeken meer gekocht of geleend omdat ze deze ‘gratis’ krijgen. Nederlandse literatuur, alle ‘Game of Thronesboeken,’ zelfs ‘Joyland’ van Stephen King, een boek dat officieel niet eens als e-book verkrijgbaar is. Deze mensen lezen meer dan ooit! Maar niet betaald…

Ook over de tweedehandsmarkt wordt met geen woord gerept in de krant. Maar sinds Bol.com met succes tweedehands boeken verkoopt via de site, gaat het slecht met De Slegte. Is dat toeval? Marktplaats, boekwinkeltjes.nl, wat is de impact van deze sites op de handel?

Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat deze omzet niet terecht komt in de algemene cijfers.

tweedehands boekenIn een Wired artikel uit 2012, zegt Sam Missingham, co-founder van Future Book: ‘Amazon’s second hand market has revolutionized the way people buy second hand books. There’s almost no book I can’t buy now if I want a copy — 10 years ago I could have taken a year scouting through second hand shops and still not have found what I want. Now one five-second search on Amazon and you can have it delivered to your door.’

Zou dat in Nederland zo heel erg anders zijn? Zou een deel van de omzet niet verschuiven naar tweedehands, als gevolg van de crisis? En wat dacht je van al die ongelezen boeken in de kast? Uit een onderzoek uit 2012 blijkt dat er veel meer boeken worden gekocht dan gelezen. Is het mogelijk dat – om geld te besparen – de ongelezen boeken nu tevoorschijn worden gehaald?

Ik weet het niet. Uit het zelfde onderzoek blijkt overigens dat er al jaren een dalende trend is qua lezen. Maar eentje die geen gelijke tred houdt met de verkoop van boeken. Zou dat er aan de hand zijn? Wordt er al jaren minder gelezen, maar blijft men stug boeken kopen die op de plank liggen te verstoffen en zijn we daar nu mee opgehouden?

Zelf lees ik steeds meer. Ik betaal ook voor mijn boeken. Maar ja, wel aan Amazon die ze in enkele seconden op mijn Kindle zet. Daar heeft de Nederlandse boekhandel ook niks aan.

dvdsFeit is dat er steeds minder dvd’s worden verkocht, maar er wordt niet minder gekeken. Er wordt steeds minder voor muziek betaald, maar niet minder geluisterd. Maar wanneer de omzet van algemene boeken daalt, wordt er volgens krant en boekenbranche automatisch minder gelezen, dat is kennelijk een feit.

Waarom blijf ik hier zo op hameren? Ben ik de Don Quixote van het boekenvak, strijdend tegen de windmolens van de ontlezing? Waarom wil ik de onderste steen boven hebben wat betreft de oorzaak van de terugval in verkoop van boeken?

Omdat het cruciaal is voor de toekomst van ons vak! Als er daadwerkelijk minder gelezen wordt, dan moet de branche een andere strategie volgen. Dan moeten we de lezer terug zien te halen, boeken en verhalen weer interessant maken, bibliotheken openen in plaats van sluiten, lezen (nog) belangrijker maken op scholen.

1276_books_everyone_should_readMaar als het lezen verschuift van gedrukt naar digitaal, van betaald naar onbetaald, dan moeten we inzetten op meer e-books met lagere prijzen, op lezen in de cloud. Dan moeten we de grote boekhandels weer aantrekkelijk maken voor de consument, met het juiste aanbod en de beste service. Dan gaat het om beschikbaarheid en betaalbaarheid, zowel online als offline. Dan gaat het er om dat we de consument weer laten betalen voor onze content. Zodat het leuk én rendabel blijft voor schrijvers, uitgevers en boekhandelaren om prachtige boeken te maken, te verkopen en daarmee het leven van de lezer te verrijken.

BULLSHITBINGO VOOR BOEKEN

Empty bookstoreHet boekenvak zit in zwaar weer. Voor veel uitgevers, boekhandels, schrijvers en bibliotheken is het code rood. En het waait voorlopig niet over. Om de week schijnt er een boekhandel te sluiten, e-books worden nauwelijks verkocht (maar wel gedownload), bibliotheken moeten het met minder filialen doen, schrijvers verkopen (veel) minder boeken of raken hun manuscripten niet meer kwijt.

Maar achter de wolken schijnt de zon en de crisis zorgt er ook voor dat mensen op zoek gaan naar andere mogelijkheden. Mijn eigen boek+game Superhelden.nl is daar een goed voorbeeld van, maar ook de apps van AW Bruna (Leesditboek), de bibliotheek (Vakantiebieb) en Books2Download (Timo en het Toverboek/-stokje) laten zien wat er wél kan.

Dat betekent echter niet dat er simpele oplossingen zijn. We zijn met z’n allen vooral op zoek, dingen aan het uitproberen, kijken wat er wel en wat er niet werkt. En dat betekent dat we er ook veel over praten, online, maar ook tijdens workshops, seminars en debatten over het boekenvak. En wat daar opvalt is dat iedereen altijd met dezelfde (tegen)argumenten komt.

‘1e keer dat ik op een bijeenkomst over digitale boeken kom,waar iemand niet zegt ‘het papieren boek zal niet verdwijnen’ geef ik een rondje,’ twitterde digitale uitgever Bert Vegelien.

‘En bij geen ‘geur van papier’ een ruime schaal borrelgarnituur?’ reageerde uitgeefster Marieke Hoogwout.

bullshitIk suggereerde om een Bullshit bingokaart voor boeken te maken. (Voor wie het niet kent, Bullshit of Buzzword Bingo is een spel waarbij je van te voren ‘jeukwoorden’ op een bingokaart zet. Iedere keer dat iemand het woord ‘Synergie,’ ‘out-of-the-box denken’ of ‘Iets 2.0’ kruis je de kaart aan, totdat je bingo hebt).

Marieke reageerde enthousiast en had meteen aanvullingen: ‘‘innovatie omarmen’, ‘denken in mogelijkheden’, ‘gewoon een nieuw businessmodel verzinnen’

Mijn persoonlijke favoriete zijn ‘Spotify for Books’ en ‘gewoon de prijzen voor e-books verlagen.’

Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze leggen de discussie stil. Op het moment dat iemand roept dat ‘papier nooit zal verdwijnen’ als er over digitaal publiceren wordt gesproken, of voor de zoveelste keer ‘Spotify for e-books’ voorstelt als hét antwoord op de boekencrisis, wordt er niet meer nagedacht, geëxperimenteerd of gezocht naar daadwerkelijk nieuwe mogelijkheden. Want als papier nooit zou verdwijnen, hadden we nu geen crisis. En als Spotify for Books’ daadwerkelijk dé toverformule zou zijn voor het vak, dan was het er al. Want staat er iemand bij stil wat ‘Bookify’ zou betekenen voor de boekhandel en de bibliotheken, als we alle boeken voortaan digitaal lenen? Wat de gevolgen zijn voor de businessmodellen van de uitgever, auteurs en illustrators?

Ook het verlagen van de prijs van e-books is minder simpel dan het lijkt. De grootste kostenpost bij het maken van een boek is namelijk niet het drukken. De werkelijkheid is veel complexer. Zo zit er op e-books 21% BTW (tegen 6% voor exact dezelfde titel op papier) wat een e-book al meteen 15% duurder maakt. Hoewel ik de eerste ben die vind dat e-books te duur zijn, levert het structureel verlagen van de prijs meteen weer heel andere problemen op.

Er moet wat veranderen, daar zijn we het allemaal over eens. Wat er moet veranderen, daarover verschillen de meningen. Wat we in ieder geval moeten doen is blijven innoveren. Niet door te roepen dat we ‘innovatie moeten omarmen’ (BINGO!) maar door het daadwerkelijk te doen. Door kinderboeken in een cloud te zetten, zoals Boekenwolk doet, en te kijken wat er gebeurt. Door te experimenteren, online maar zeker ook offline, zoals deze week met Schrijvers op Tournee. En niet door maar wat te roepen en ondertussen alles in stand te houden. Want dan roepen we heel hard: BULLSHIT!

Wie maakt die kaart?

p.s. Timo Boezeman bleek ook al eens wat Bullshit Bingokaarten uit het boekenvak in een blog te hebben geplaatst, die weer andere aspecten van het vak belichten.

WEG MET THE PIRATE BAY

Update: Ik ga mijn mening nuanceren. Ik blijf erbij dat bittorrent sites te makkelijk en -naar mijn mening onterecht -het auteursrecht aan hun laars lappen (terwijl ze er zelf heel veel geld aan verdienen). Maar de blokkade is een hellend vlak. Moet ik toegeven na het betoog van Jack hieronder. Wat betreft de financiering van Extreem Rechts, ik kan dat niet hard maken, dus die opmerking heb ik verwijderd.

De oorspronkelijke blog: 

Ziggo en XS4ALL moeten toegang tot The Pirate Bay blokkeren, zo meldde nu.nl. Een Pyrrusoverwinning – de volgende site staat alweer klaar en er zijn uiteraard meerdere manieren om de blokkade te omzeilen – maar toch: een goede zaak.

Ja, ik heb ook films en muziek en zelfs boeken gedownload waarvoor ik niet betaalde. En nee, technisch gezien is dit geen diefstal en in Nederland (soms) niet eens illegaal. Maar het kan niet, het werkt niet en het levert de makers een groot probleem op.

Eye-opener was de volgende zin in het boek Free Ride van Robert Levine: ‘Most online companies that have built businesses based on giving away information or entertainment aren’t funding the content they’re distributing.’ en ‘The information that wants to be free is almost always the information that belongs to someone else.’

(Voor wie het niet weet, de eigenaren van The Pirate Bay zijn multimiljonair)

Ook opmerkingen als: ze kochten het toch al niet, downloads leiden soms tot verkopen etv snijden geen hout. Het is namelijk niet de keuze van de eigenaar om de content onbetaald aan te bieden, en de auteur moet leidend zijn, al hebben ze misschien onbedoeld voordeel van de downloads.

Maar, hoor ik je roepen, jij toch altijd dat filmmaatschappijen en uitgeverijen er zelf om vragen, zolang ze geen fatsoenlijk alternatief kunnen bieden, zoals iTunes en Spotify lijken te doen voor muziek?

Klopt. Maar weet je, onbetaalde downloads leiden tot inkomstenderving. Inkomstenderving leidt tot minder investeringen. Minder investeringen leiden tot minder content. En daarom ben ik blij met de blokkade van The Pirate Bay, hoe futiel de actie ook zal blijken te zijn.

MARCEL DE AUTEUR VERSUS MARCEL DE CONSUMENT

Als auteur wil ik twee dingen: zoveel mogelijk lezers en zoveel mogelijk geld verdienen aan mijn boeken. Als consument wil ook twee dingen: zo eenvoudig mogelijk toegang tot media, voor zo min mogelijk geld. Daarom ben ik als consument ook zo blij met initiatieven als Spotify (voor muziek) en Netflix (voor series en films), of de BBC iPlayer (voor BBC series).

[Lees meer…]