WAAROM STEVE JOBS EEN EIKEL IS (EN IK NIET)

Steve Jobs’ biografie leest als een spannend jongensboek waarin Jobs zowel de held als de slechterik is. Dat is deels de verdienste van biograaf Walter Isaacson, die van het levensverhaal van Steve een uitstekend geschreven boekwerk heeft gemaakt, vol humor en cliffhangers. Maar het is ook een schrijnend boek: tegenover iedere uitvinding waarmee Jobs de wereld veranderde, staan tientallen (zo niet honderden) gekwetste ego’s, verwaarloosde gezinsleden en gebruuskeerde collega’s. Want als er iets duidelijk wordt uit de bio, is dat Steve Jobs een vreselijke man kon zijn.

Dat Jobs visie had, weten we allemaal. Voor mij kwam het mooiste voorbeeld tijdens het lezen. Ik wisselde continu tussen mijn iPhone en mijn iPad, afhankelijk van waar ik las. De software synchroniseerde automatisch tussen beide apparaten waar ik gebleven was in mijn e-book. Terwijl Jobs op het ‘papier’ pleitte voor de naadloze integratie van software en hardware, had ik het bewijs dat het werkte in mijn handen.

Ik heb ooit gewerkt voor iemand als Jobs. Hij was niet makkelijk, net als Jobs schold hij mensen uit voor rotte vis en liet ze vallen als een baksteen als hij ze niet meer nodig had. Tegelijkertijd durfde hij dingen te zeggen die we allemaal stiekem dachten. ‘Dit is verschrikkelijk slecht,’ zei hij over een product waar iemand maanden aan gewerkt had. En hij had gelijk, ook al kon je discussiëren over de woordkeuze, zijn stijl of het (gebrek aan) fatsoen. Ik heb nog nooit zoveel geleerd als in het jaar dat ik voor deze man werkte.

Toch ben ik er vertrokken. Ik kon de dagelijkse hoeveelheid agressie niet meer aan, het op de tenen lopen, de hele tijd bang zijn voor de volgende uitval of scheldpartij, het ellebogenwerk van mijn collega’s die zijn manier van leiding op leek te roepen. Ik wilde liever gelukkig zijn en plezier hebben in mijn werk.

Dat is gelukt. Ik geef nu leiding aan mijn eigen leven, maak de producten die ik wil maken op mijn eigen voorwaarden en werk met de mensen waar ik mee wil werken.

En toch mis ik het soms: de rücksichtslosekritiek met als enige doel een product beter te maken; het werken met een team waar aardig gevonden worden minder belangrijk is dan het eindresultaat; het met z’n allen proberen de wereld te veranderen. En dan vraag ik mij wel eens af: is het mogelijk om op zo’n hoog niveau te werken, zonder het verbale geweld, zonder de negatieve eigenschappen van iemand als Jobs? Of zijn er alleen de twee uitersten: de middelmatige, bureaucratische bedrijven die 99% van de ondernemingen zijn, en Apple?

Volgens mijn echtgenote kan ik soms net zo bot uit de hoek komen als Jobs. Ik probeer mijn kritiek daarom te gieten in de vorm van positieve feedback. En wanneer ik dat niet doe – zoals in mijn blog ‘De eerste keer is poep’ – krijg ik ook meteen een hele hoop bagger over me heen gestort. Dat vind ik vervelend, dus daarna bind ik weer in.

Jobs deed dat nooit, die zei altijd wat hij hij vond en wat hij dacht, ongeacht wat een ander daar van dacht. Daarom haalde Jobs resultaten. Betere resultaten dan ik! Want ook bij mijn boeken en mijn websites laat ik dingen gebeuren die ik eigenlijk niet wil. En ook mijn eigen standaard ligt eigenlijk te laag, dan ben ik tevreden omdat mijn uitgever tevreden is, niet omdat ik tevreden ben.

Zou het niet fantastisch zijn als zo’n hoge standaard te combineren is met geluk? Is dat überhaupt mogelijk?

Reacties

  1. Ja het is mogelijk – eerlijk zeggen wat je voelt en vindt zonder machtsvertoon, zonder de ander te vermalen tot een hoopje ellende. Heb het over ‘ik vind’ ‘ik voel’ in plaats van ‘jij…..vul in wat…..altijd’ Doe het met liefde, stel je grenzen zonder de grens van de ander te overschrijden.
    Je bereikt het door jezelf te kennen, van binnen uit, je neg. kanten die anderen je laten zien…..spiegeltje, spiegeltje

  2. Volgens mij is beide heel goed mogelijk. Je kunt namelijk ook zeggen wat je denkt op een aangename manier. Als je op de bal speelt en niet op de man, haal je volgens mij veel eerder het beste in mensen naar boven. Dat kun je zelf, weet ik uit ervaring. Je kritiek op mijn eerste kinderboek was stevig, maar ik voelde me niet persoonlijk aangevallen, omdat ik wist dat je niet alleen het beste met het boek voorhad, maar ook met mij… En daarnaast sprak je ook je vertrouwen uit in mijn kunnen. Ik ben nu heel serieus bezig met een tweede poging, in plaats van dat ik afgebrand de boel opgeef.
    Daarnaast kun je ook uitgaan van wat wel goed is en dat uitbouwen. Daarmee laat je ook op een hele zachte manier gaan wat niet goed is.
    Dus zoals met zoveel zaken, gaat het volgens mij niet om of…of, maar om en….en.

    • O, dat is wel een heel mooi compliment dat je me geeft, Anne-Kee… En inderdaad, op jouw boek reageren vond ik vreselijk moeilijk! Hoe geef je kritiek op het product met het doel er het beste product van te maken, zonder de maker ervan te schofferen. Blij dat het gelukt is – en vooral dat het boek er beter van wordt! En dank voor je reactie, heel leerzaam voor mij.

  3. Toevallig gisteren een documentaire over de Amerikaanse Vogue en Anna Wintour gezien waarbij exact dezelfde gedachtes door mijn hoofd schoten. Die Wintour is vreselijk bot en onaardig, haar gezinsleven lijkt vrijwel niet te bestaan en de mensen die onder haar werken staan letterlijk en figuurlijk te trillen bij een presentatie. Maar dat blad presteert wél op het allerhoogste niveau, zet trends en wordt door vrijwel alle bladenmakers gezien als ‘het ultieme magazine’. En dat kan het alleen zijn als er zo iemand met een botte bijl staat te hakken als het niet goed genoeg is en alleen de focus houdt op ‘het moet beter en het kan beter’.

    Maar wat ook duidelijk werd in die docu is dat hoe succesvol (inhoudelijk en commercieel) het eindproduct ook is, heel gelukkig wordt ze er uiteindelijk niet van. Dat was een rare conclusie. Heb de Jobs bio niet gelezen, maar ik gok dat daar hetzelfde geldt. Voor mezelf als fulltime freelance schrijver kan ik zeggen dat ik wel altijd het allerbeste uit een verhaal wil halen en dat ieder stuk beter moet worden dan het vorige. Maar dat het soms door tijddruk (verleden jaar in een maand tijd een boek moeten schrijven) niet wordt wat je hoopt en dat is frustrerend. Gelukkig geen personeel om dat op bot te vieren.

    • Dank je voor je reactie, Edgar. Klink als een documentaire die ik ook moet gaan zien. Ben je wel tevreden over je boek?

      • Nee, niet tevreden over. Inhoudelijk klopt alles wat er staat, dus daar hoef ik me niet voor te schamen. Maar het ‘gevoel’ mist, de zinsbouw had veel strakker kunnen zijn, inhoudelijk hadden de onderwerpen scherper kunnen zijn… Er had zo vreselijk veel meer in gezeten, maar de tijd was er gewoonweg niet om lang na te denken. Ik kreeg de opdracht met de vraag ‘lukt dat in een maand?’ en als broodschrijver zeg je niet snel nee. Maar goed, weer een leerervaring rijker!

        De documentaire wordt overigens morgen om 19:40 uur op themakanaal HollandDoc herhaald. ‘The September Issue’ heet ‘ie.

        Als schrijver ben ik overigens iemand die heel graag meedogenloos en hard kritiek krijgt, zolang het terecht is en zolang het in dienst van een betere tekst staat. En dan heb ik liever dat de boodschap bruut en recht voor zijn raap wordt gebracht, dan dat je tussen de regels door moet opmaken wat iemand er nu precies niet goed aan vindt. Echter, als ik zelf kritiek op iemands werk moet geven, ben ik vaak te soft, bang om op iemands tenen te trappen. Best gek eigenlijk.

  4. Als je geluk hebt, ontmoet je een leermeester, een mentor of iemand die mogelijkheden uit je haalt waarvan je zelf nog geen vermoeden hebt. Natuurlijk zijn de dingen die hij/zij zegt soms confronterend en pijnlijk maar altijd menselijk en waar. Met wederzijds vertrouwen en respect kom je ver. En schop je het misschien ook ver. Als je geluk hebt.

  5. Het verschil tussen jou en Jobs is dat hij geen geweten had en jij wel.

  6. Ook ik denk dat het mogelijk is. Maar het hangt er heel sterk vanaf op welke manier en vooral: met wie. Als je een openhartige en niet al te positieve blog schrijft over de wedstrijd waar je jureert, is het mijns inziens niet vreemd dat je op een hoop tenen staat: deelnemers voelen zich persoonlijk aangevallen en hadden er niet op gerekend een dusdanig kritische mening te lezen van één van de juryleden. Vooral als je al tot de laatste selectie behoort moet je verhaal wel goed zijn, zullen deelnemers waarschijnlijk denken. Ik zou me daar eigenlijk niet te veel van aantrekken als ik jou was: de reacties lijken me een volkomen logisch gevolg, je had ze aan kunnen zien komen denk ik, en hebt desondanks besloten de blog te schrijven.

    Maar goed, even mijn persoonlijke situatie: ik heb in mijn omgeving een aantal bijzonder creatieve en ook kritische mensen aan wie ik te allen tijde een eerlijke mening kan vragen. En vraag ik er om, dan zal ik ook te horen krijgen wat zij ervan vinden. En dat geldt andersom ook. Zo houd je elkaar scherp en kritisch. Wat mij betreft is het bijzonder waardevol over enkele van deze mensen te beschikken. Ik zou ze voor geen goud willen missen, mede ook omdat je weet wat je aan elkaar hebt. Met onbekenden (zoals toch ook vaak het publiek van jouw weblog) weet je ’t maar nooit. 😉

  7. Toen ik je stukje las moest ik gelijk denken aan een interview met mijn leraar Nico Tydeman. http://www.stiltij.nl/weblog/weblog/leraren/meditatie/modern/tydeman

    Nu was Steve Jobs zenboeddhist, maar misschien was hij ook wel verlicht?

  8. Ben die biografie ook aan het lezen en kom tot dezelfde vraag Marcel.
    Je moet uit bijzonder hout gesneden zijn om te kunnen wat Jobs deed. Maar het boek geeft ook voorbeelden van anderen die de wereld veranderden en een veel aimabeler karakter ten toon spreidden. Voelt als vloeken in de kerk (ben een Apple-fan), maar ik noem hem toch maar als voorbeeld: Bill Gates. Die komt er heel wat sympathieker vanaf.
    Ik denk dat het vooral draait om enorm gedreven zijn en enorm standvastig. Als je dat kunt combineren met diplomatie en sympathie, kom je wellicht nog veel verder dan Jobs.
    Overigens: een bijzonder goed geschreven boek. Aanrader.

  9. Ik kwam dit ook nog tegen naar aanleiding van de biografie van Jobs. http://blogs.plos.org/neurotribes/2011/10/28/what-kind-of-buddhist-was-steve-jobs-really/#

  10. Goed onderwerp Marcel. Ik luister naar Bino 2 terwijl ik dit lees en schrijf. Ook daar speelde dit wel eens, toch? Ik lees veel reacties waar ik het mee eens ben. Tweerichtingsoprechtheid (Wordfeud!!)lijkt me een sleutelwoord. Ik denk wel dat in het onderwijs en bij creatieve processen (mijn belangrijkste werkterreinen)je erg voorzichtig moet zijn met ‘botte’kritiek. Ook merk ik dat men (ik) ook vanaf een bepaald niveau moet accepteren dat iets wordt zoals het wordt. De keuze is anders; ‘perfect’ of ‘niet’. Maar ja, dat vanaf-niveau ligt bij iedereen anders 🙂

    • Bij alle boeken inderdaad, maar ook bij de websites e.d. eromheen.. Ik merk ook wel dat hoe hoger het commitment bij alle partijen om iets geweldigs te maken, hoe makkelijker het is om eerlijk te zeggen wat je ervan vindt. Dat is waarom Jobs alleen met A-spelers willen werken.

  11. Ergens denk ik altijd maar dat iemand ‘het’ moet doen.
    Ik heb overigens zo mijn twijfels over het vermeende ‘eikelachtige’ karakter van Jobs. Hij stond immers wel mooie en kernachtige speeches te houden op volksuniversiteiten om vooral niet bang te zijn je dromen waar te maken ;-).

Laat wat van je horen

*